De Zuid-Koreaanse Juree Kim (1980) maakte misschien wel het meest spectaculaire kunstwerk, ook met gevoel voor humor: ze maakte van ongebakken klei een traditioneel Koreaans huis en plaatste het in een bak met een klein laagje water. Langzaam maar zeker vergaat het bouwsel. Beeld Keramiekmuseum Princessehof
De Zuid-Koreaanse Juree Kim (1980) maakte misschien wel het meest spectaculaire kunstwerk, ook met gevoel voor humor: ze maakte van ongebakken klei een traditioneel Koreaans huis en plaatste het in een bak met een klein laagje water. Langzaam maar zeker vergaat het bouwsel.Beeld Keramiekmuseum Princessehof

Tentoonstelling

Keramiek, kimchi en K-pop: het Princessehof toont Korea’s grootste culturele schatten

Niet alleen de Netflix-hit Squid game en de film Parasite zet Korea in de schijnwerpers, de hele Koreaanse cultuur verdient aandacht, vond Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden. Het Nationaal Museum van Korea leende z’n grootste schatten uit.

Joke de Wolf

Toen Guus Hiddink tussen 2000 en 2002 coach werd van het Zuid-Koreaanse voetbalelftal, was hij niet de eerste Nederlandse beroemdheid in Zuid-Korea. Hendrick Hamel, een boekhouder uit Gorinchem, leed in 1653 schipbreuk voor de kust van Korea. Samen met 35 andere opvarenden kreeg hij te horen dat hij het land waar hij aanspoelde niet mocht verlaten. Pas na dertien jaar lukte het hem te ontsnappen en via de Nederlandse handelspost Deshima in Japan naar huis te varen. Hamel schreef zijn belevenissen op en zijn verhaal werd zowel in Europa als later in Korea een bestseller.

Anders dan buurland China was Korea eeuwenlang afgezonderd van de buitenwereld. Dat zorgde ervoor dat het land een heel eigen stijl van keramiek ontwikkelde, zo is nu te zien in de eerste grote tentoonstelling in Nederland over het land. Het Princessehof heeft zelf minder dan zeventig Koreaanse stukken aardewerk in bezit, maar dankzij samenwerking met het nationaal museum van Korea in Seoel zijn er stukken te zien vanaf de vierde eeuw tot nu.

Boekuitgave van het Journaal van Hendrik Hamel uit 1668. Rotterdam, gedrukt door Johannes Stichter. Beeld Universiteit Leiden
Boekuitgave van het Journaal van Hendrik Hamel uit 1668. Rotterdam, gedrukt door Johannes Stichter.Beeld Universiteit Leiden

Het aantekenboek waarin Hamel zijn ervaringen opschreef is ook te zien in de tentoonstelling, samen met filmpjes waarin voorbijgangers in het Zuid-Korea van nu vertellen wat ze weten van de Nederlander. En die verbinding met het heden trekt de tentoonstelling vaker, en ook gaat het lang niet alleen over de verandering in pottenbaktechnieken.

Zo ruikt het in de zaal waar het gaat over de eetcultuur en de bijbehorende keramiek subtiel naar kimchi, de typisch Koreaanse gefermenteerde kool en andere groenten. Annejil Suk, geboren in Korea en opgegroeid in Friesland, maakte twintig potten kimchi speciaal voor de tentoonstelling. Je krijgt er trek van, nog meer vanwege de harde smak- en slurpgeluiden die bij de filmpjes horen die draaien. Op die films zitten vooral jonge mensen in hun eentje aan tafel tegenover de camera, met voor hen een indrukwekkende hoeveelheid eten. ‘Meokbang’ heet het genre, een ruige vorm van voedselporno. Met zichtbaar en hoorbaar genoegen stoppen de vloggers heerlijk uitziend Koreaans eten in hun mond.

Meesters in celadonglazuur

In de museumvitrines liggen accessoires uit de servieskast die ook in de filmpjes voorkomen, en er staan enorme onggi-potten waarin al honderden jaren sojasaus in wordt gemaakt en waarin voedsel wordt geconserveerd. Gaandeweg maakt de bezoeker kennis met alle aspecten van de Koreaanse cultuur, en daarbij hoort in een keramiekmuseum ook het keramiek.

In de tiende eeuw maakten de Koreanen – het land heette toen Goryeo – via China kennis met het celadonglazuur, dat een prachtige zachtgroene jade-kleur heeft. De Koreanen werden er meesters in en ontwikkelden een speciale schildertechniek waarbij met slib decoraties werden aangebracht.

Flesje en doosjes voor het bewaren van make-up, Goryeo-dynastie, 13de eeuw, celadon. Beeld National Museum of Korea
Flesje en doosjes voor het bewaren van make-up, Goryeo-dynastie, 13de eeuw, celadon.Beeld National Museum of Korea

Anders dan het bekende Chinese blauw-wit zijn de Koreaanse decoraties vaak subtieler, zoals bij de erg op een theepot lijkende wijnpot die door inkervingen met lotusbladeren is versierd door een ambachtsman, bijna duizend jaar geleden. Heel bijzonder zijn ook de dakpannen van celadon, bedoeld voor een koninklijk paviljoen: stuk voor stuk aan het uiteinde versierd.

Na een invasie van de Mongolen in de dertiende eeuw nam de kwaliteit van het celadon af. Koning Sejong de Grote voerde vervolgens het Hangeul in: het Koreaanse alfabet, vele malen eenvoudiger dan het Chinese en daarmee toegankelijk voor iedereen. Op het aardewerk kwamen decoraties met humoristische afbeeldingen, vaak losjes geschilderd.

Een van de topstukken van de tentoonstelling is een witte ronde vaas. Koreanen noemen het een maanvaas, vanwege de ronde witte vorm, maar ook vanwege de oneffenheden in de vorm; net als bij de echte maan die immers ook bergen en dalen heeft. De witte kleur was gangbaar onder het confucianisme, waarin eenvoud werd gepredikt.

Maanvormige vaas, Joseon-dynastie, 18de eeuw, porselein. Beeld National Museum of Korea
Maanvormige vaas, Joseon-dynastie, 18de eeuw, porselein.Beeld National Museum of Korea

Alleen bij feestelijke gelegenheden kwamen de kleuren ook in de kleding: felle, primaire kleuren, die we ook terugzien in Squid Game en in sommige video’s van de razendpopulaire K-pop-jongensband BTS. In het Princessehof zijn enkele historische voorbeelden te zien. Je mag jezelf ook kleden in de traditionele kostuums – een van de suggesties van de klankbordgroep van Nederlanders met Koreaanse wortels die bij het maken van de tentoonstelling betrokken waren.

Koreaanse kunstenaars gebruiken nog steeds keramiek in hun werk. Van drie van hen is in Leeuwarden nieuw werk te zien. De Zuid-Koreaanse Juree Kim (1980) maakte misschien wel het meest spectaculaire, ook met gevoel voor humor: ze maakte van ongebakken klei een traditioneel Koreaans huis en plaatste het in een bak met een klein laagje water. Langzaam maar zeker vergaat het bouwsel, net als de echte huizen in de grote Koreaanse steden. Als deze bijzondere tentoonstelling in augustus volgend jaar sluit, is er waarschijnlijk niets meer over dan een hoopje natte klei.

Korea: poort naar een rijk verleden, is tot 21 augustus 2022 te zien in Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden; princessehof.nl

Lees ook:

Squid Game is de hit waar Zuid-Korea al decennia aan werkt

Het megasucces van Netflixserie Squid Game komt niet uit de lucht vallen, maar is het resultaat van decennia investeren. Sommigen hebben met smart op dit moment gewacht.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden