Kendrick Lamar speelt geen spelletjes meer

Beeld anp

Met zijn nieuwe album 'To Pimp a Butterfly' verbrak rapper Kendrick Lamar deze week alle streamingrecords op Spotify. Maar ook artistiek is het album een zegetocht, volgens recensent Joris Belgers, die vijf sterren uitdeelt.

De volgende keer dat ze zullen rellen is het for real. Dan wordt het meer dan winkeletalages plunderen. Dan wordt het een bloedbad. "Amerika denkt dat we spelletjes spelen. Maar het wordt moord."

Tupac Shakur praat vanuit het graf met Kendrick Lamar, aan het eind van diens nieuwe album, dat afgelopen maandag verscheen. Flarden van een oud interview met de in 1996 vermoorde raplegende zijn gemonteerd in gesprek met de 27-jarige Kendrick Lamar. De jonge rapper interviewt zijn grote voorbeeld over hoe het is om zwart in de VS te zijn. Veel lijkt er niet veranderd. Shakur had Rodney King, Lamar heeft Michael Brown en Trayvon Martin. Aan het eind weet de luisteraar wat Lamar nu eigenlijk bedoelt met de albumtitel: 'To Pimp a Butterfly'.

Lamar brak in 2012 door met zijn veelgeprezen 'good kid, m.A.A.d city'. Deze moderne hiphopklassieker maakte Kendrick Lamar tot één van de populairste rappers van vandaag. En het maakte de verwachtingen naar het vervolg automatisch hooggespannen. En die verwachtingen maakt Lamar nu meer dan waar.

Niet alleen omdat 'To Pimp a Butterfly' muzikaal zo'n rijk geschakeerd geheel is. Hoewel producer Flying Lotus enkel tekende voor het openingsnummer, komen zijn jazzy invloeden vaak terug op het album. Weinig rauwe beats, wel onnoemelijk veel andere verwijzingen naar de zwarte muziekgeschiedenis zoals de soul van Lalah Hathaway en Ronald Isley, funk van George Clinton en freejazz van bassist Thundercat. De veelheid aan geluidslagen maakt het op het eerste gehoor een taai album, maar Lamar zoekt ook niet naar de makkelijke luisterervaring. De muziek vraagt de aandacht. En die is nodig, om zijn meervoudige boodschap te doorgronden.

Het album is niet dood
Allereerst onderstreept 'To Pimp a Butterfly' dat het popalbum als artistiek geheel nog lang niet dood is. Niet alleen door de overkoepelende thematiek of het telkens terugkerende gedicht waar Lamar gaande het album regels aan toevoegt. De nummers hebben samenhang: zo krijgt het eerder uitgebrachte nummer 'i' binnen deze context een compleet andere betekenis. Dit opgewekte nummer werd destijds slecht ontvangen. Maar hier weerspiegelt 'i' juist het zwartgallige nummer 'u' waarin Lamar rapt over depressie, stress, onzekerheid en het verwaarlozen van oude vrienden.Enerzijds door zich boos te maken over het endemische racisme in de VS, alleen al door met het werk met de 'To Pimp a Butterfly' op één lijn te zetten met Harper Lee's beroemde racismeroman 'To Kill a Mockinbird'.

Kendrick Lamar - To Pimp a ButterflyBeeld AP

Doorbraakalbum 'good kid, m.A.A.d city' was een rauw coming-of-age verhaal, waarop Lamar vertelt over hoe hij zich ontworstelde aan de achterbuurten van Compton, Los Angeles. Het succes dat volgde geeft hem een podium om de broeiende rassenproblematiek in de VS aan te kaarten. Maar tegelijkertijd realiseert hij zich op 'To Pimp a Butterfly' dat vrienden, bekenden, lotgenoten van toen achterblijven tussen de straatbendes. Het is dat verhaal van survivor's guilt waarbij Lamar gaande het verhaal op deze plaat zijn verantwoordelijkheid realiseert en neemt.

Enerzijds door zich boos te maken over het endemische racisme in de VS, alleen al door 'To Pimp a Butterfly' op één lijn te zetten met Harper Lee's beroemde racismeroman 'To Kill a Mockingbird'. Maar ook - en daarmee verschilt hij van veel andere muzikanten die aandacht vragen voor racistisch onrecht - door hemzelf en zwart Amerika een spiegel voor te houden. De straatdichter legt naadloos de vinger op de schrijnende plek op het nummer 'The Blacker the Berry'.

Vitriool uit de speakers
Daar spat het vitriool uit de speakers, wanneer hij rapt over hypocrisie, over stereotypen, over hoe blank Amerika zíjn cultuur wil vernietigen. Maar dan, aan het eind, valt de gehele tekst op zijn plaats. De hypocrisie slaat op zichzelf, op zijn tranen om de doodgeschoten Trayvon Martin. Want veel meer jonge Afro-Amerikanen gaan ten onder aan het geweld van straatbendes dan door politiegeweld.

Hou eerst van jezelf, voordat je kunt verwachten dat zij van jou gaan houden. Dat idee.

De introspectie van Kendrick Lamar is een welkome afwisseling in het hiphoplandschap dat bekendstaat om zijn machismo, materialisme en gepronk. Niet dat hiphop-met-een-boodschap nieuw is: al vanaf het prille begin zijn rappers politiek geëngageerd. Van Public Enemy, via NWA tot de militante woede van Tupac Shakur maakten rappers zich sterk voor zwarte emancipatie. Alleen is dat engagement het laatste decennium ondergesneeuwd door al het gebral en gepronk op MTV.

Zelf zul je Kendrick Lamar nooit op bravoure betrappen. Ja, ook Lamar gebruikt in zijn teksten de in hiphop nooit sleets rakende stijlfiguren als hyperbool en opschepperij. Maar daarbuiten doet hij nauwelijks aan uiterlijk vertoon. Hij rapt niet over bitches, pronkt niet met dure kleren of dure horloges, en verspilt geen champagne. De kalme denker heeft God gevonden, en is nog altijd braaf samen met zijn eerste liefde.

De rapper gebruikt zijn achtergrond in zijn muziek. En niet voor de stoere verhalen, vertelde hij onlangs in The New York Times. Hij realiseert zich zijn invloed op jonge fans. Die kids in de straten hoeven geen stoerdoenerij over moord en drugs te horen: daar willen ze juist aan ontsnappen. Lamar neemt hiermee ook stelling tegen al die rappers die hun mond vol hebben van racistisch onrecht maar door gepoch in hun videoclips bijdragen aan die stereotypen. Aan polarisering. Onbegrip. Apartheid.

Cel van Mandela
Vorig jaar bezocht Lamar de cel van Mandela op Robbeneiland. Hij rapt erover in het afsluitende 'Mortal Man', waarin hij ook eindelijk de volledige versie van het gedicht voorleest voor het vraaggesprek met Tupac. Dat eindigt met een oproep tot respect, tot eenheid, 'om zo misschien de vijand te weerhouden ons te vermoorden.' Maar misschien heeft hij het mis, sluit hij af. "Maybe I'm just another nigga."

"Als je het laat klinken als een spelletje, gaat de jeugd het zien als een spelletje", zei Lamar eerder. En net als Tupac destijds, is Kendrick Lamar klaar met spelletjes.

Kendrick Lamar
To Pimp a Butterfly (Interscope)
*****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden