Interview Ken Loach

Ken Loach (83) blijft vurig strijden tegen het kapitalisme

De Britse regisseur Ken Loach (83) op de set van Sorry We Missed You.

Filmregisseur Ken Loach (83) is een socialist in hart en nieren. Voor het overdonderende Sorry We Missed You deed hij inspiratie op bij de voedselbank in Newcastle.

De Britse veteraan Ken Loach (83) heeft een film gemaakt over de klusjeseconomie, waarmee hij op zijn oude dag Europa doorkruist. Bij een voorpremière in Amsterdam kreeg hij een staande ovatie. Met recht, want ‘Sorry We Missed You’ is een van de beste, meest urgente en aangrijpendste films van het jaar. We zien een gewoon Brits gezin dat overgeleverd is aan de horror van het nul-urencontract en grote moeite heeft om te overleven. 

Loach was al een gelauwerde regisseur, maar het is alsof hij met elke nieuwe film beter wordt, preciezer. Hij is een socialist in hart en nieren die na een rechtenstudie in Oxford bij de BBC belandde en nu al ruim een halve eeuw films maakt over de Britse arbeidersklasse. Een hoffelijke, zachtaardige man ook die zich excuseert bij de ober van een Amsterdams hotel omdat hij ‘door al dat gepraat’ zijn koffie koud heeft laten worden.

Loach kwam tijdens de research voor zijn vorige film ‘I, Daniel Blake’, bij de voedselbank in Newcastle terecht. “Veel mensen die ik daar ontmoette, bleken nul-urencontracten te hebben”, zegt Loach. “Het ging niet om werklozen, maar om mensen met banen die niet in staat waren om in de meest ­basale levensbehoeften te voorzien.”

Het was een schok en het idee voor een nieuwe film was geboren. Samen met zijn vaste scenarist Paul Laverty verdiepte Loach zich in de wereld van de nul-urencontracten, van fulltimers die zijn vervangen door onafhankelijke kortetermijncontractanten. Het resultaat is een overdonderend familiedrama over vader Ricky die de longen uit zijn lijf rent als pakketbezorger. Over moeder Abby, die als verpleegster in de thuiszorg werkt. En over hun twee ­kinderen, die intussen alleen eten en ook alleen naar bed gaan. Hoewel humor en veerkracht niet ontbreken, wordt het gezin geleidelijk naar de afgrond gedreven.

U bent op uw oude dag niet milder ­geworden, maar vuriger en dat straalt af op uw nieuwe film.

“Ja, waar ligt dat aan? Ik denk dat ik minder geduldig ben. De basisstructuren van de samenleving zijn steeds duidelijker geworden. De strijd tussen werkgevers en werknemers duurt al sinds de industriële revolutie, en hoe langer je die strijd in een historische context ziet, hoe duidelijker het wordt. Je ziet alle veranderingen heel helder.”

Om welke veranderingen gaat het?

“Mensen werkten eerst op individuele basis. Daarna kwamen de vakbonden. Er volgden verbeteringen. Er kwam een achturige werkdag. Er kwam ook een politieke partij, Labour, die jammerlijk faalde, door niet pal achter de arbeiders te staan. Nu zie je hoe grote bedrijven een loopje nemen met de rechten van arbeiders, door ze niet in dienst te nemen maar als losse krachten in te huren. Ricky en Abby werken rond de twaalf uur per dag. Ondertussen kunnen ze zich geen hypotheek veroorloven en moeten ze het doen zonder pensioen, ziekteregeling en vakantiegeld.”

Zijn dit de effecten van de vrijemarkteconomie?

“Ja, absoluut. Het kapitalisme is meedogenloos. In de jaren tachtig, onder Margaret Thatcher, begonnen de grote economische veranderingen. We kwamen in een systeem terecht dat om een grotere exploitatie van arbeiders vroeg. De economische crisis van 2008 bracht de volgende klap toe. De vele nul-urencontracten, die vaste banen en stabiele inkomens vervingen, zorgen nu voor een heel onzeker en kwetsbaar bestaan.

“In het Verenigd Koninkijk leven ruim veertien miljoen mensen in armoede, onder wie vier miljoen kinderen. Drie van de vier ouders heeft werk. De afgelopen tien jaar ging het in tweederde van de gevallen om onzeker werk, het soort werk dat Ricky en Abby verrichten.”

En als de brexit er komt, wat betekent dat dan voor mensen als Ricky en Abby?

“Het hangt af van de overeenkomst met de EU. Als we vertrekken zoals de Conservatieven willen dat we vertrekken, zal het heel slecht nieuws zijn. Veel Britse bedrijven die handelen met Europa zullen eronder lijden. De verwachting is dat er veel ontslagen zullen vallen.

“Boris Johnson wil ook de Amerikanen binnenhalen, met hun multinationals die natuurlijk de milieustandaard niet accepteren, evenmin als de voedselstandaard. We zullen goedkoper voedsel krijgen, van mindere kwaliteit. Rundvlees vol met antibiotica. De middenklasse zal haar weg naar de groenteboer wel weten te vinden. Het is de arbeidersklasse die het goedkope, ongezonde vlees zal eten.”

Wat is uw hoop?

“Het enige wat de Labour Party kan doen, is proberen om een betere deal te krijgen. En aan mensen vragen of ze nog steeds willen vertrekken. Op 12 december wordt het spannend, dan zijn de algemene verkiezingen. Als we winnen, zal dat een signaal van verandering zijn aan heel Europa. Het is ingewikkeld, het is veel werk, maar mijn hoop is gevestigd op Labour-leider Jeremy Corbyn. Hij is echt een man van links. Tony Blair was van dezelfde partij, maar hij was een man van rechts, Blair was eigenlijk zoals Thatcher.”

Zelf bent u nog volop aan het werk op uw 83ste. Hoe blijft u bij de les?

“Ik doe het niet in m’n eentje. Ik werk nauw samen met Paul Laverty, die een achtergrond heeft als mensenrechtenadvocaat. Paul schrijft en observeert heel goed, is accuraat. Hij verricht ook veel research en is verantwoordelijk voor het scenario. We discussiëren veel, zijn echte sparringpartners. 

“Ik ervaar werken ook altijd als verkwikkend, als het beste medicijn. Niet dat ik me anders zou vervelen. Ik woon met mijn vrouw in Bath, heb kinderen en kleinkinderen. Ik lees veel, en ben dol op documentaires. Maar als ik met mensen werk, geeft dat veel energie. Je hoort nieuwe verhalen, en je ondersteunt elkaar en lacht met elkaar. Het wordt met de jaren wel zwaarder, vooral fysiek. Zie mijn krakkemikkige lijf. Het gaat er heel dynamisch aan toe op een filmset. Of ik me er nog een keer aan waag, durf ik op dit moment niet te zeggen.”

Sorry We Missed You is zelfs een van uw meest dynamische films, gedragen door een opvallend authentiek acteursensemble. Wat is het geheim van uw ­acteursregie?

“Ik repeteer niet met de acteurs en verklap ook niet het hele scenario. Ik geef brokjes informatie. Daardoor reageren ze zo realistisch op dramatische wendingen. De verrassing is niet gespeeld, maar echt. Ook werk ik graag met ­amateurs of semi-professionals, frisse gezichten die goed bij het verhaal passen, of van wie je – in dit geval – het gevoel hebt dat ze een echte familie vormen. 

“De vader in de film was in het echte leven loodgieter. De moeder heeft jarenlang als onderwijsassistente gewerkt. Ze kennen de werkvloer. De kinderen die we daarbij gezocht hebben, komen van scholen in de buurt. Het zijn echte Newcastle-kids. Ze acteren in een drama dat opgenomen is als een documentaire.”

Over drama gesproken: u heeft zich ­onlangs, samen met collega’s Martin Scorsese en Frances Ford Coppola, ­uitgesproken tegen de superheldenfilm die tegenwoordig almachtig is in ­Hollywood.

“Ja, waar het wat mij betreft om gaat, is dat cinema de essentie van drama zou moeten bevatten en dat is de menselijke ervaring. De rijkdom van het drama zit in de complexiteit van de mens. Het zit ’m in de manier waarop we reageren en in de keuzes die we hebben. Het zit ’m in ingewikkelde menselijke relaties. Superheldenverhalen zijn te plat, te eendimensionaal. Ze simplificeren alles. 

“Wat me ook stoort is dat het altijd over de VS gaat, over de obsessie met Hollywood, terwijl dat een volledig naar binnen gekeerde industrie is die maar één oogmerk heeft: winst. Precies zoals Amerikaanse multinationals: Amazon, Uber, noem maar op. We hebben genoeg films gezien over Amerikanen met geweren. Ik zou zeggen: kijk om je heen, de wereld is groot.”

Lees ook:

Britse arbeiders als moderne slaven in ‘Sorry We Missed You’

‘Sorry We Missed You’ is een snoeiharde aanklacht tegen een economisch systeem dat mensen afmat, kaalvreet en uitspuugt. Van Trouw krijgt de film vier sterren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden