null Beeld

Klassiek & ZoPeter van der Lint

Kan of mag een vrouw eigenlijk de Winterreise wel zingen?

Op de drempel van de astronomische lente wil ik het nog even hebben over Schuberts Winterreise. Zo’n meesterwerk houdt zich gelukkig niet aan seizoenen, je kunt het evengoed in de zomer zingen. Met Bachs Matthäus-Passion is dat dan weer niet zo makkelijk. Het geeft volgens velen geen pas om het onweerkoor Sind Blitze, sind Donner na de hondsdagen nog uit te voeren. Ongeschreven wetten.

Enfin, de Winterreise dus. Terwijl ik dit schrijf is de morgen een stormachtige, en buldert de wind met code geel-kracht om het huis. Der stürmische Morgen is in de Winterreise het kortste lied van de vierentwintig. Lekker opzwepend klinkt het, net zo onstuimig als de muziek waarmee Haydn aan het begin van Die Jahreszeiten de winter verjaagt. Ik beluister het lied in de uitvoering van Joyce DiDonato, begeleid door maestro Yannick Nézet-Séguin, die deze keer achter de piano is gekropen. Hun opname komt officieel pas over een paar weken uit – als de lente dus allang officieel begonnen is – maar deze week al ontstond er ophef over.

Mannenmonden

Wereldster DiDonato laat met enige regelmaat van zich horen op de socials. Maandag, op Internationale Vrouwendag, kondigde de zangeres op Facebook haar nieuwe Winterreise-cd aan, en schreef er dit bij: ‘Maar hoe zit het eigenlijk met haar? In een kunstvorm waarin het merendeel van verhalen over vrouwen verteld worden door mannenmonden, is het een cadeau om naar Schuberts Winterreise te kijken door de ogen van de jonge vrouw, en om datgene wat over haar verteld wordt vanuit haar perspectief te zien.’

Bij de discussie die daarna ontstond, is het handig om het volgende te weten. De Winterreise-gedichten van Wilhelm Müller verhalen over een man die uit het huis van zijn geliefde vertrekt en vol liefdesverdriet en zelfbeklag in de barre winter ronddoolt tot hij aan het eind een mysterieuze, oude man met een draailier – de dood – tegenkomt. Sinds jaar en dag is de Winterreise daarom het domein van de mannelijke zanger. Ongeschreven wetten.

Voor mannen dus, zoals Schumanns Frauenliebe und -leben voor vrouwen is. Mannen zetten deze Schumann bijna nooit op hun repertoire, ook al werd de première ervan door bariton Julius Stockhausen gezongen, begeleid door Schumanns echtgenote Clara. Winterreise is daarentegen al best vaak door vrouwen gezongen. Soms met groot succes, zoals de opname van Brigitte Fassbaender overtuigend bewijst. En toch wringt het kennelijk nog steeds bij sommigen.

Culturele toe-eigening

DiDonato kreeg op Facebook het verwijt – van mannen uiteraard – dat die ‘Hoe zit het eigenlijk met haar?’-benadering eigenlijk niet kon, dat het een gimmick was, een verkooptruc. Ze reageerde als door een wesp gestoken, en kreeg veel bijval van haar fans, vrouwen én mannen. Ook hier kwamen we terecht, zoals zo vaak tegenwoordig, in de moerassige zone van de culturele toe-eigening. Met als achterliggende vraag: kan of mag een vrouw eigenlijk de Winterreise wel zingen?

Natuurlijk mag en kan dat. Kwaliteit zou het enige criterium moeten zijn. Een meesterwerk kan veel hebben. Een snor op de Mona Lisa, of een koloniaal geïnterpreteerde Aida, prima! Zo raakte Martijn Cornets Winterreise met het Ragazze Quartet onlangs een prachtige snaar. Tien jaar geleden kwam die van Nataša Mirković uit. De Bosnische actrice en zangeres nam het laatste lied Der Leiermann als uitgangspunt en liet zich in alle liederen virtuoos begeleiden door Matthias Loibner op de draailier. Geen mannenstem, geen piano, alles anders. Verbluffend goed, en stürmisch effectvol.

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden