Taal Ton den Boon

Kan iets eigenlijk wel kwijt zijn?

Onlangs schreef Trouw over de herontdekking van een ‘koningstroon die zestig jaar kwijt was’. Een lezer wil weten of dat ‘goed Nederlands’ is.

Volgens Van Dale wel. Zowel de Dikke Van Dale (‘t is kwijt) als het woordenboek Hedendaags Nederlands (mijn sleutels zijn kwijt) vermeldt vergelijkbare zinnen, waarin kwijt ‘zoek’ of ‘weg’ betekent. Er staat geen label (volkstaal, informeel) bij, dus het is standaardtaal.

Daar denkt de Taalunie anders over. Die schrijft dat ‘Mijn horloge is kwijt’ géén standaardtaal is. De taaladviseurs voegen eraan toe: ‘Wel standaardtaal is ‘Ik ben mijn horloge kwijt’ of ‘Mijn horloge is zoek.’ Zo’n taaladvies is normatief en berust op intuïties over de welgevormdheid van woorden en woordcombinaties. Het woordenboek baseert zich daarentegen op de taalwerkelijkheid. Daarin is

‘... is/was (zoveel dagen/weken/jaar) kwijt’ bepaald niet uitzonderlijk, zeker niet in de spreektaal. Ook in het nieuws vind je soms zinnen als ‘Kat die anderhalf jaar kwijt was, sterft in armen van baasje’. Sommige mensen lezen in zo’n context misschien liever zoek of weg in plaats van kwijt, maar grammaticaal is er geen verschil tussen ‘de kat is zoek’, ‘de kat is weg’ en ‘de kat is kwijt’. Kwijt, weg en zoek fungeren in alle drie de zinnen als predicaatsnomen.

Is er dan misschien een betekenisverschil? Niet echt, al benadrukt ‘de troon is zoek’ dat er naar gezocht is, terwijl ‘de troon is weg’ suggereert dat hij nooit meer terugkomt. Als van iets gezegd wordt dat het ‘kwijt is’, is er gevoelsmatig een wat grotere kans dat het teruggevonden wordt dan wanneer gezegd wordt dat het ‘weg is’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden