Kalverliefde voor een aardige Duitse soldaat

We noemen ze ’moffenhoeren’, maar hoe ’fout’ waren vrouwen die verliefd werden op Duitsers? Annie, hoofdpersoon in ’Dwalingen’, is in elk geval een keurig meisje.

Het zou kunnen leiden tot een klassiek Romeo en Julia-verhaal: de verboden maar oprechte liefde tussen een Nederlands meisje en een Duitse soldaat ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Toch zijn die liefdes zo nog niet vaak beschreven. Dat heeft uiteraard van alles te maken met onze eigen gevoelens over de Duitsers.

In films over de oorlog is het meestal het te weinig serieuze, dellerige type (tot en met Halina Reijn in ‘Zwartboek’) dat het met de Duitse soldaat aanlegt. Haar liefde is niet van het diepe inspirerende soort, dat over grenzen, wetten en verboden heen reikt, eerder een oppervlakkige liefde die zich nergens iets van aantrekt.

In het op een ware geschiedenis gebaseerde maar als roman gepresenteerde ‘Dwalingen’ probeert journalist/schrijver Alex Verburg nu dat stigma van de immorele moffenmeid te ondermijnen.

Verburgs romandebuut uit 2002, ‘Het huis van mijn vader’, beschrijft een pedofiele relatie tussen een jongen en een oudere man. Daarna schreef hij een biografie over Liesbeth List, en had hij veel succes met zijn non-fictie boek ‘De verzoening’ waarin hij het verhaal van Hank Heijn, de weduwe van Gerrit Jan Heijn, optekende.

In ‘Dwalingen’ keert Verburg indirect terug naar de thematiek van zijn romandebuut. Ook hier draait het om verboden liefde en krijgt een ‘onschuldige’ het woord. De zeventienjarige Annie die midden in de oorlog verliefd wordt op de Duitse Johann is een keurig, schuchter meisje, dat vooral op deze zachtmoedige, sympathieke Duitser valt omdat ze hem razend knap vindt – zoals dat bij jonge meisjes gaat. Ze is zich wel van het mogelijke kwaad bewust, maar zo zachtjes op de achtergrond dat het haar liefde niet in de weg staat.

Annie’s vader sympathiseert met de NSB en spelt ‘Volk en Vaderland’. Dat leidt tot onenigheden met Annie’s invalide moeder die weinig op heeft met de bezetters, en die vanwege de overtuigingen van de vader ook het contact met hun afkeurende oudste dochter Brecht verliest. De meer op harmonie gerichte, brave, zorgzame Annie houdt zich op de vlakte. Verstandig als ze is, twijfelt ze wel en ze voelt ook wel degelijk hoe de dorpelingen haar om haar vader met de nek aankijken.

Toch ziet ze geen kwaad in haar gevoelens voor Johann, een herdersjongen, een werknemer bij de Arbeidsdienst, die even goed weinig opheeft met deze oorlog die hem van Bessarabië naar de Nederlandse kust heeft gestuurd. „Als iedereen nu eens zweeg en in vrede het eigen leven leefde, waarop zou de oorlog dan nog kunnen gedijen”, laat Verburg Annie denken. Ook de Bijbelse brieven van Paulus, zijn lofzang op de inspirerende kracht van de liefde, bieden haar houvast.

Tja. Gewoon een aardig, nog wat naïef meisje dat verliefd wordt op een gewone aardige jongen, in ongewone omstandigheden. In het nawoord bedankt Verburg zijn kort geleden overleden hoofdpersoon voor haar bereidwilligheid om haar pijnlijke geschiedenis met hem te delen.

Verburgs tekening van het kleinburgerlijke gereformeerde milieu van de jaren veertig is helder en realistisch, maar niet heel opzienbarend. Ook kruipt hij knap in Annie’s huid: over het algemeen is haar gepieker heel voorstelbaar, al klinkt er in haar overwegingen soms te veel kennis van nu mee.

Maar wat deze onderhoudende, maar weeë roman eigenlijk dwars zit, is juist Verburgs intentie, vanaf de eerste bladzijde voelbaar, om met het grote taboe te breken. De lieve verstandige Annie, de mooie sympathieke Johann, de niet heel agressieve NSB-vader, de ziekelijke moeder, het zijn gewone mensen die zo goed en zo kwaad als dat gaat voortleven. Verburg tekent de grijsheid van dit milieu van binnenuit: typisch een familie waar je met goed en fout niet gemakkelijk wegkomt. Alleen, Romeo en Julia worden Johann en Annie zo niet, en ’Duindorp’ wordt ook geen Hiroshima. De grote geschiedenis is bekend, de afloop van deze persoonlijke geschiedenis wordt daardoor voorspelbaar. En de hoofdpersonen zijn een beetje saai.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden