Opinie

Kakelbonte 'Oresteia' toont kneuterigheid Hollandse toneelmakerij

Caféstoelen en mummelende oude mannen uit de 'Oresteia' van Peter Stein, Indiase muziek en rituelen, weggewandeld uit de voorstellingen van Ariane Mnouchkine, een obsessieve dans- en valpartij, weggehaald bij Pina Bausch: heeft regisseur Alize Zandwijk van het RO-Theater dan werkelijk niets op eigen kracht kunnen scheppen, toen ze de 'Oresteia' van Aeschylus ging regisseren?

Hans Oranje

Nee, niet helemaal. Orestes, de laatste telg uit dat rampzalige mensengeslacht waarvan overgrootvader Pelops door zijn vader Tantalus als maaltijd aan de goden werd voorgezet, grootvader Atreus zijn broer diens kinderen in de maag splitste, vader Agamemnon door zijn eigen vrouw in bad werd afgeslacht, en die zelf zijn eigen moeder een dolk door de borst stootte - deze Orestes wordt tenslotte van moedermoord vrijgepleit door de godin Athena. En hoe verschijnt Athena bij Zandwijk op het toneel? Als koningin Beatrix, in oranje robe met nassaublauw afgezet, met stola in dezelfde kleuren, een satépennen-hoed die zelfs de echte hoedenontwerpster van de majesteit nog niet zou durven verzinnen, en een koninklijk-bekakt stemgeluid dat door Arlette Weygers bekwaam wordt nagebootst.

Het is toch de kneuterige kant van Hollandse toneelmakerij ten voeten uit, wanneer je de patenten van enkele regisseurs die er in het laatste kwart van de vorige eeuw toe deden, bij elkaar harkt en tot zo'n vorstelijke apotheose brengt? Of zou het spot van Zandwijk zijn met Aeschylus' slot van de trilogie? Athena immers laat de stemming van de Atheense rechtbank met haar stem in het voordeel van Orestes doorslaan, met als argument dat zij uit het hoofd van haar vader Zeus is geboren en qualitate qua dus weinig compassie met vrouwen voelt. De voorstelling als geheel maakt niet die indruk: alles is bloedserieus.

Dat laatste woord gebruik ik niet zonder lugubere bijbedoelingen. Het bloed wordt hier met bakken uit de nok van het toneelhuis de planken op gesmeten. Een van de rituelen waar we bij het RO op vergast worden, is het plukken van een kip, waarna Orestes en zijn zuster Electra handen en gezicht in het kippenbloed dopen. Als de Trojaanse slavin het mandje met kippenveertjes over de twee uitschudt, krijgen we het vermakelijke beeld van Orestes die, met kippendons beplakt, zijn opwachting in het paleis maakt om zijn moeder en haar huidige echtgenoot te vermoorden.

Zo is er meer te beleven dat tussen luguberheid en grappigheid blijft steken: het grootste deel van het eerste stuk bijvoorbeeld, de 'Agamemnon', waarin de schim van de vermoorde dochter Iphigeneia in een hoekje van het toneel een 'val-dood-dans' uitvoert en ondanks haar schimmigheid telkens met kletsende billen of borst onzacht in aanraking komt met de vloer.

Genoeg gedold over deze voorstelling, die met zijn lachwekkende diepzinnigheid en soms fraaie vondsten (de electronisch versterkte diepe zucht van Agamemnon als achter het toneel de bijl zijn nek klieft) een kakelbonte plaatjesmakerij oplevert waarvan ik niet vrolijk word. Maar zo'n grote voorstelling wordt natuurlijk door velen gemaakt, en het is daarom redelijk ook enkele goede dingen te noemen. Een fraaie decorwand van Marc Warning, met een paleismuur die weliswaar niet Cyclopisch is, maar met z'n overhellende stapelstenen de macht en de vernietiging van het Atriden-koningshuis sterk accentueert.

Wisselende kostuums van Thomas Rupert. Zijn Agamemnon (Jack Wouterse) in een meer dan waanzinnig kostuum, travestiet, priester en Chinese draak ineen, oogde kosmisch en indrukwekkend. Maar zijn zoon Orestes (een goed spelende Mark Rietman) had in zijn witte outfit, broek met daarover hangend hemd, meer weg van de co-assistent uit het ziekenhuis, die met al dat rondspattend bloed ontdaan uit de operatiekamer lijkt te zijn weggelopen. Klytaemestra, een Catherine ten Bruggencate die op een indringende manier zichzelf bleef, had een beetje obligaat veel rood en paars aan, maar waarom Electra en de Trojaanse slavinnen van het tweede koor er zo 'lappig' uit moesten zien met bontgekleurde Texelse schapenwollen hesjes, weet ik ook niet. Het wordt niks tussen mij en deze Oresteia.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden