Recensie Boek

Kaddisj.com: Wij rouwen zodat u niet hoeft

Nathan Englander over de vraag of mensen hun leven kunnen veranderen.

Nathan Englander rekende in ‘Verlost van vleselijke verlangens’ (1999) af met zijn jeugdjaren in een orthodox-Joods gezin in Brooklyn. Later publiceerde hij ‘Waar we het over hebben wanneer we het over Anne Frank hebben’ (2012), waarin hij het Joodse perspectief verruimde naar thema’s als de stichting van Israël en de Holocaust. Terwijl hij in deze verhalenbundels het Joodse leven ironisch verbeeldde, opende hij in zijn romans grotere panorama’s. In ‘Het ministerie voor Buitengewone Zaken’ (2007) schreef hij schrijnend over de vermisten tijdens de militaire junta in Argentinië in 1976. En in ‘Weerzien in het midden van de aarde’ (2018) schetste hij de uitzichtloosheid van het Israëlisch-Palestijns vredesproces aan de hand van een comateuze generaal en zijn ‘persoonlijke’ politieke gevangene.

Nathan Englander. Beeld Patrick Post

Voor zijn derde roman, ‘Kaddisj.com’, grijpt Englander nu terug naar de typisch Joodse paradoxen uit zijn verhalen. Larry, een Jood die – net als Englander zelf – het orthodoxe geloof de rug heeft toegekeerd, weigert zich te houden aan de verplichting om elf maanden lang drie keer per dag de Kaddisj te zeggen voor zijn overleden vader. Toch is dat noodzakelijk voor zijn vaders zielenheil, zoals Rabbi Salad en zijn zus Dina hem in een scène vol verontwaardiging op het hart drukken. Maar in geval van uiterste nood, zo verzekert hem de rabbijn, laat de Joodse wet toe dat een ‘naaste’ de taak overneemt.

Nu klinkt het uitbesteden van rouw en verdriet op zich al idioot, nog grotesker wordt het als dat via Google gebeurt. Toch is het op het web dat Larry – tussen een paar pornosites door – de mogelijkheid ontdekt om zijn rouw ‘te outsourcen’. Want achter de ­pagina ‘Kaddisj.com’ schuilt een talmoedschool, “waar een groepje zeer toegewijde studenten – tegen betaling – bereid is de Kaddisj-jatom te zeggen”. “De beheerder van de site stelt een profiel op, dat wordt verspreid onder de ­beschikbare studenten, teneinde de beste match te vinden voor degene die het leven heeft gelaten. Een soort joodse datingsite voor de doden.”

Die laatste zin is natuurlijk Englander op zijn best, net als de hele setting, waarin Larry de zeven dagen durende rouw voor zijn vader in het huis van zijn zus dermate zat is, dat hij van lieverlee porno gaat kijken en het aquarium van zijn neefje vernielt.

Seculiere Jood

Gek genoeg verandert de toon van het boek vanaf het tweede deel van de roman. We schrijven twintig jaar later. Larry heet nu Shaul of Shuli. Hij is teruggekeerd naar het orthodoxe Jodendom, compleet met een orthodoxe vrouw en orthodoxe kinderen. Hij is nu zelfs rabbijn in een jesjiva in Brooklyn. Als een van zijn leerlingen weigert de Kaddisj te zeggen voor zijn vader, komt het contract met Kaddisj.com weer naar boven. Shuli voelt zich schuldig omdat hij de Kaddisj heeft uitbesteed. Hij wil zijn recht om de Kaddisj te zeggen terug, zo graag dat het een regelrechte obsessie wordt. Chemi, de talmoedstudent die destijds het gebed voor zijn dode vader in zijn plaats heeft gezegd, moet en zal opgespoord worden, ofschoon de website Kaddisj.com op geen enkele mail meer antwoordt. De monomanie van Shuli houdt de lezer in de ban.

In een interview zegt Englander dat hij als seculiere Jood nog steeds op de eisen van zijn Joodse omgeving botst. Velen blijven zelfs herhalen dat zijn secularisering ongetwijfeld van tijdelijke aard is en dat hij ooit zal terugkeren tot het Jodendom. Hoe dan ook, Englander is erg geïnteresseerd in de ­mogelijkheid van mensen om hun leven te veranderen. De transformatie van orthodox naar seculier had hij al overvloedig verkend in zijn verhalen, nu verkent hij de omgekeerde transformatie, die – hoewel soms grotesk – een stuk minder grappig uitvalt. In die zin is het boek vrij ongelijk in toon: het eerste deel is echt grappig, het tweede deel kent slechts ­komische momenten. Helaas heeft Shuli ook uitgesproken prekerige kanten, die vreemd genoeg zonder de gebruikelijke Englander-ironie aan het papier worden toevertrouwd. In één zin: niet te missen voor Englanderfans, al is het niet zijn beste boek. 

Nathan Englander
Kaddisj.com
Vert. Nicolette Hoekmeijer. Ambo/Anthos; 168 blz. € 20,99

Lees ook: 

Klaaglied om de vrede die niet komt.

 Nathan Englander schrijft geëngageerde, hybride spionageroman. 

Lees ook:

‘Het ging er om een goed joods leven te leiden’ 

Met jubelende recensies wordt Nathan Englander (29) in de VS als nieuw joods schrijverstalent gevierd. In vier maanden tijd verschenen zes drukken van zijn debuut ‘For the relief of unbearable urges’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden