RecensieMovies that Matter

Josep tekent de vriendschap tussen de kampbewaarder en de gevangene

Josep (rechts) en een andere gevangene in het concentratiekamp. Beeld
Josep (rechts) en een andere gevangene in het concentratiekamp.Beeld

Josep
Regie: Aurel
Stemmen van: Sergi López, Emmanuel Vottero, Xavier Serrano
★★★★

Al meer dan tachtig jaar probeert de mensheid zichzelf te helen van het nazisme en fascisme, die de wereld vanaf 1933 in duisternis stortten. Want zo kun je al die duizenden films en boeken zonder meer zien: als pogingen om de pijn te verzachten. De Franse animatiefilm Josep geeft aan die pijn een melancholische vorm, met bewegende lijnen en kleuren.

Een voormalige gendarme denkt op z’n sterfbed terug aan de oorlog, in het gezelschap van zijn kleinzoon. Een tekening van graffiti in het schetsboek van kleinzoon Valentin haalt bij de stervende Serge herinneringen naar boven aan een geschiedenis die in februari 1939 begon.

Als gendarme werd hij belast met het bewaken van een concentratiekamp, toen 500.000 Spanjaarden de grens over vluchtten nadat dictator Franco definitief de macht had gegrepen. Rechts Frankrijk moest niks hebben van al die Spaanse verzetsstrijders en men sloot ze op in kampen. Josep Bartolí was een van hen en hij viel Serge op omdat de man op elk oppervlak dat zich daarvoor leende tekeningen achterliet. Zo raakten de twee in het geheim bevriend. Althans, Serge probeerde Josep waar mogelijk een beetje te helpen, onder meer door op zoek te gaan naar Joseps zwangere verloofde, die hij bij de tocht naar Frankrijk was kwijtgeraakt.

De rijkdom van Josep zit in de combinatie van tekenstijlen; een rijkdom die onlangs werd beloond met een César voor de beste animatiefilm. Serges herinneringen aan de oorlog zijn ruw en flets en Joseps eigen herinneringen aan Spanje kleurrijk. Later in de film zegt Josep dat de tekeningen die hij in het kamp maakte hard, agressief en zwart-wit moesten zijn omdat de werkelijkheid zo was.

Bijna niets in de film is echt in beweging. Beweging wordt vooral gesuggereerd doordat sommige lijnen een beetje bewegen en sommige kleuren over de lijnen heen pulseren. Een mooie stilistische keuze want zo geeft de film het gevoel dat de wereld in Serges en Joseps herinneringen praktisch tot stilstand was gekomen.

En zo gaat Josep niet alleen over een gruwelijke periode in de 20ste eeuw, maar ook over het geheugen, over de lijnen en kleuren van onze herinneringen.

Wilt u deze film zien? Klik hier voor meer informatie en kaartverkoop.

Movies that Matter is een filmfestival over mensenrechten. Het vindt plaats in Den Haag, van 16 tot en met 25 april 2021. Ga voor recensies en interviews met regisseurs naar trouw.nl/moviesthatmatter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden