Recensie

José Eduardo Agualusa schreef een profetische roman over Angola

Beeld rv

José Eduardo Agualusa schrijft een profetische roman over het einde van de dictatuur

De Portugese schrijver José Eduardo Agualusa heeft zich altijd laten inspireren door het land waar hij geboren (1960) en getogen is, Angola - tot 1975 een Portugese kolonie, na de onafhankelijkheid het decor van een bloedige machtsstrijd tussen rivaliserende bevrijdingsbewegingen die tot 2002 voortduurde. Tot voor kort zuchtte Angola onder corrupte politici die zichzelf verrijkten met olie- en diamantdollars terwijl de gewone Angolezen nog altijd de wonden likken van de verscheurende burgeroorlog.

Deze surrealistische wereld heeft Agualusa van meet af aan geïnspireerd tot romans waarin hij een meesterlijk spel speelt met werkelijkheid en fictie, met historische feiten en verzinsels.

In zijn zojuist vertaalde roman 'Het genootschap van onvrijwillige dromers' speelt Agualusa dat spel met dromen, de dromen die in onze slaap tot ons komen en de dromen die we overdag koesteren over een beter leven en een betere wereld. Het decor is wederom Angola, nu in de nadagen van een totaal corrupte dictatuur (anno 2016).

Splijtzwam

Ik-verteller in deze bedwelmende compositie is de journalist Daniel Benchimol - een alter ego van Agualusa die we ook al tegenkwamen in zijn vorige roman, 'Een algemene theorie van het vergeten'. Een man die droomt over 'mensen die ik niet ken, maar die wel echt bestaan of bestaan hebben'. Zijn kritische columns vormen een splijtzwam tussen hem en zijn steenrijk geworden schoonfamilie. Als zijn vrouw hem verlaten heeft, likt hij zijn wonden in een bungalowhotel aan de kust. Daar raakt hij bevriend met de eigenaar, Hossi Kaley, een man met een verleden als slachtoffer en beul in de burgeroorlog, lijdend aan geheugenverlies, en een heel actieve dromer die veelvuldig opduikt in de dromen van de mensen in zijn omgeving (en dan altijd in hetzelfde paarse jasje).

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld x

Daniel komt ondertussen, door de toevallige vondst van haar fototoestel, op het spoor van Moira Fernandes, een Mozambikaanse kunstenares in Kaapstad, die haar dromen gebruikt als inspiratiebron voor foto's en schilderijen. De kunstenares wil de kijker raken en ontregelen ('ik wil iets wat de normale betekenis van de dingen onderuithaalt. Je moet de werkelijkheid gek maken.') Als Daniel haar opzoekt komen ze bij toeval - toeval speelt, net als in het echte leven, altijd een grote rol in de fictie van Agualusa - Helio de Castro tegen, een Braziliaanse neurowetenschapper die een methodiek aan het ontwikkelen is om de hersenactiviteit tijdens het dromen om te zetten in filmische beelden.

In de gesprekken tussen de droomfanaten Daniel, Moira en Helio filosofeert Agualusa over 'de droom': "Veel herinneringen waarvan we dachten dat we ze kwijt waren, keren terug in onze dromen." "Dromen is oefenen voor de werkelijkheid in de comfortabele veiligheid van je eigen bed."

In de dagboeken van Hossi Kaley hebben we dan al gelezen over het therapeutische nut van nachtmerries, en over de speciale interesse van de Cubaanse inlichtingendienst in onze dromen. Hossi is voor hen interessant omdat hij lijkt te kunnen infiltreren in andermans dromen. Welk een machtsmiddel zou je hebben als je anderen kunt laten dromen wat jij wilt!

Dromenwereld

Juist als het je begint te duizelen in deze wonderlijke dromenwereld, brengt Agualusa je in één klap terug op aarde. Na terugkeer van een van zijn reizen wordt Daniel geconfronteerd met de arrestatie van zijn tienerdochter Karinjuiri. Zijn beste vriend vertelt hem: "Zij heeft gedaan wat wij allemaal zouden moeten doen en uit lafheid en berusting niet doen..." Hier opent Agualusa een verhaallijn die gebaseerd is op een historisch clubje van jonge kunstenaars die vanaf 2015 met ludieke acties het gezag van de dictatoriale president wisten te ondermijnen. De belangrijkste droom in de roman blijkt de droom over het einde van de dictatuur in Angola.

Zoals de werkelijkheid binnendringt in onze dromen, zo beïnvloeden onze dromen de werkelijkheid. Speels heen en weer schakelend tussen de verschillende verhaallijnen houdt Agualusa je de hele roman door op het puntje van je stoel.

Inmiddels blijkt Agualusa met 'Het genootschap van onvrijwillige dromers' een profetische roman te hebben geschreven. Het fictieve slot is met het aftreden (anno 2017) van de sinds 1975 aan de macht zijnde dictator Dos Santos zomaar werkelijkheid geworden. Niet eens zo gek in het geval van een schrijver voor wie fictie en werkelijkheid altijd al communicerende vaten waren.

José Eduardo Agualusa
Het genootschap van de onvrijwillige dromers
Vert. Harrie Lemmens Koppernik; 254 blz. € 19,50

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Lees meer recensies in ons dossier. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden