Opinie

Jos van Dijk: Amateurtheater gedurfder dan vroeger

Op het festival Amateurtheater, dat morgen opent in de theaters van de Amsterdamse Nes, is 'Het mooiste van 1999-2000' te zien. Maar even mooi is de afsluiting op zondag, met de presentatie van een nieuwe landelijk centrum dat het moderne amateurtheater gaat ondersteunen.

Staatssecretaris Rick van der Ploeg kan zich verheugen op het festival. Op het podium zijn alle doelgroepen te vinden waar zijn hart naar uitgaat: jongeren en allochtonen, maar ook theaterliefhebbers van ver buiten de randstad. Bovendien trekken de theatermakers een eigen publiek aan dat heel wat gevarieerder is dan de reguliere theaterbezoekers. Het festival gaat in de komende kunstenplanperiode dan ook een gouden toekomst tegemoet. Het wordt het vaste boegbeeld van 'Theaterwerk', het nieuwe landelijk centrum voor het amateurtheater in Amsterdam.

Onlangs is de nieuwe directeur van het centrum benoemd, regisseur en theaterconsulent van Noord-Holland, Jos van Dijk. Volgens van Dijk is het festival, evenals het nieuwe centrum, een mooie afspiegeling van wat er leeft in de amateurtheaterwereld.

Van Dijk: ,,Ik vind dat het heel goed gaat met het amateurtheater. Het is gedurfder en brutaler dan het vroeger was. Ik zie vooral een behoefte om op een vrije en persoonlijke manier met theaterteksten om te gaan en grote aandacht voor het denken in beelden. De voorstellingen in het festival variëren dan ook enorm. Je ziet een integraal gespeelde tekst van 'Kees de Jongen' -wat op een bepaalde maniergedurfd is- naast een actuele jongerentheatergroep als Dox met een eigen mix van tekst, muziek en dans. Maar ook een voorstelling als 'Eeuwgenoten' met vijftien oudere dames in de hoofdrol vind ik bijzonder en ontroerend.''

De veranderde sfeer heeft mede te maken met de toestroom van nieuwe amateurtheatermakers. Lange tijd is het beeld bepaald door de meer traditioneel georganiseerde amateurtheaterverenigingen, waarvan er alleen al in Noord-Holland zo'n vijfhonderd jaarlijks een stuk op de planken zetten. De laatste jaren is er een sterke groei te bespeuren van meer anarchistische adhoc initiatieven uit andere circuits. Van Dijk: ,,Vooral de inbreng van jongeren is explosief gegroeid. Maar ook allochtonen van jong tot oud vernieuwen het amateurtheater met verrassende voorstellingen. Zo zag ik laatst een opvallende voorstelling van twee Turkse mannen over een blinde pianist die een schilderij koopt. Het was helemaal Turks gesproken, maar ook al verstond ik er geen woord van, de combinatie van ernst en humor was glashelder.''

Voor het nieuwe Theaterwerk, dat na drie jaar het gat opvult van het door interne strubbelingen opgeheven NCA in Amersfoort, is het een uitdaging om op de nieuwe ontwikkelingen in te spelen. Flexibiliteit en een open houding voor wat er leeft in de praktijk zijn daarin de sleutelwoorden. Zo denkt van Dijk er onder meer aan om vanuit Theaterwerk kleine werkplaatsen op te zetten, die hij omschrijft als 'broeinesten dichtbij huis'. Ik denk aan heel laagdrempelige voorzieningen op regionaal niveau, die een open huis bieden aan mensen die daar willen repeteren en met elkaar in gesprek willen gaan. Het gaat erom dat zo'n ruimte door mensen van verschillende culturen in een aangename anarchie 'in bezit genomen kan worden'. Daarbij denk ik dus niet aan een conciërge die de boel om vijf uur dichtgooit.''

Hoe ziet hij de wisselwerking met het professionele theater? Van Dijk: ,,De kunst van amateurtheater maken is het werken met beperkingen. Als je je daar tegen verzet, krijg je onhandig theater. Je moet zoeken naar datgene waar de spelers sterk in zijn en ze zeker niet in een harnas proberen te duwen. Amateurspelers zijn kwetsbaar, maar die kwetsbaarheid is vaak gekoppeld aan een enorme energie. Als ze vertrouwen in je hebben zijn ze bereid om heel ver met je te gaan. Professionele regisseurs kunnen de ambities van amateurspelers stimuleren door hen te helpen bij het zoeken naar nieuwe theatrale vormen, want als het gaat om vorm staan ze minder sterk. Andersom kan het voor professionals enthousiasmerend zijn om met enthousiaste 'vrijwilligers' te werken. Ze zijn bereid om heel veel te geven en op een onbevangen manier te experimenteren met allerlei stijlen. Terwijl professionele acteurs daar veel sceptischer in kunnen zijn.''

Ook over de toekomstige invulling van het festival heeft van Dijk zo zijn gedachten: ,,Het festival is van levensbelang voor de profilering van het amateurtheater. Maar naast 'het mooiste' kan het ook stimulerend zijn om 'het spannendste' te laten zien, of misschien wel 'het lelijkste'.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden