Recensie

Jörgen Raymann laat zien hoe bizar het Nederlandse slavenverleden is, zonder met zijn vinger te wijzen

Jörgen Raymann. Beeld ANP Kippa

Cabaret
Schudden aan die boom - Jörgen Raymann
Regie: Wimie Wilhelm
★★★☆☆

Als je wilt weten waar je naartoe wilt gaan, moet je weten waar je vandaan komt. Deze oude wijsheid vormt de basis van het nieuwste theaterprogramma van Jörgen Raymann. Geen typetjes, geen showelementen: op het sobere toneel vertelt de sympathieke vijftiger in een spijkerbroek en een geruite bloes over zijn roots. Aan de zijkant zit een ingetogen gitarist (Ulrich de Jesus) die de voorbijkomende flarden van liedjes sfeervol begeleidt. Raymann zorgt voor een ontspannen, huiselijke sfeer. Alsof we bij hem thuis op bezoek zijn en hij ons ­meeneemt in zijn gedachtes over het leven en zijn afkomst. 

Raymann balanceert hierbij op de grens van persoonlijk en particulier. Wat interesseert het ons als publiek in principe hoe verliefd zijn blanke voorouders waren toen ze elkaar op een Surinaamse plantage ontmoetten? En wat doet het er voor ons toe dat die voorvader meubelmaker was?

Gelukkig laat hij ook geregeld de grotere lijn van de geschiedenis doorschemeren. Zonder zich op te winden of met vingers te wijzen laat hij schijnbaar achteloos – en daardoor des te overtuigender – zien hoe bizar en wreed het Nederlandse slavenverleden is. Ook de zwarte pietendiscussie komt en passant voorbij, net als de VOC-mentaliteit. 

Wortels in vier werelddelen

Raymanns humor is niet bijtend, hij vertelt gewoon over de gelijkenissen die hij ziet: tussen de Surinaamse plantages van destijds vol slaven en het Mallorca van nu bijvoorbeeld. Op beide plekken lopen er blote, zweterige mensen rond en denken Nederlanders dat ze er de baas zijn. 

Raymann heeft wortels in vier ­werelddelen. Hij schudt aan zijn stamboom en daar kukelen zijn voorouders uit. Naast de Duitse meubelmaker en de Nederlandse huisvrouw blijken dat een Hindoestaanse arbeidsmigrant, een ­Indiaanse sjamaan, een tot slaaf ­gemaakt Afrikaans meisje en een joodse slavenhandelaar te zijn. Vooral die laatste twee zorgen voor een soort innerlijk conflict. Ze ­symboliseren, zonder dat Raymann het uitspreekt, hoe ingewikkeld het is om met vingers te wijzen.

Raymann stipt wat eigenschappen aan die hij bij zijn voorouders ­herkent, maar veel dieper dan de constatering van die mix gaan zijn inzichten niet. Ondertussen wil hij ook een verhaal vertellen over de oppervlakkigheid van sociale media en hoe we proberen te voldoen aan perfecte plaatjes. Maar de link met de stamboom is dun en verder dan wat we al lang weten – de facebookwereld is fake (dûh!) – komt hij ­helaas niet.

T/m 12 april 2019, jorgenraymann.com

Elke week nieuwe voorstellingen, besproken door onze recensenten. U leest ze hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden