Joop Mulder in 2017, bij zijn afscheid van Oerol.

In memoriam1953-2021

Joop Mulder maakte van het hele eiland een podium

Joop Mulder in 2017, bij zijn afscheid van Oerol.Beeld Hollandse Hoogte / Anke Teunissen

Kunst in het natuurlandschap, dat vond Joop Mulder het hoogste goed. Daarom bedacht hij Oerol. Nu is de grote roerganger overleden, maar op het geliefde festival zal zijn geest blijven rondwaren.

Toen Joop Mulder in 1982 met Oerol begon, stelde hij zichzelf ten doel om het vijf jaar vol te houden. Als dat zou lukken, had hij het goed gedaan. En zie, Oerol bestaat nog steeds. Het theaterfestival op locatie gaat zijn veertigste jaar in en is uitgegroeid tot een van de grootste in zijn soort in Europa.

Duin, wad, kwelder, boerenschuur: alles op Terschelling verandert half juni in een podium. Jaarlijks stromen er 55.000 bezoekers toe, met dank aan Mulder. “Dat het zo uit de hand zou lopen, had niemand verwacht”, zei hij in 2017 tegen Omroep Friesland. Afgelopen week overleed de roerganger onverwacht aan een hartstilstand, 67 jaar oud.

Tomeloze energie

Mensen die met Mulder samenwerkten, omschrijven hem als een lieve, authentieke en eigenzinnige man. Hij was iemand van weinig woorden, maar zijn bevlogenheid en verbeeldingskracht vielen des te meer op. Ook zijn tomeloze energie keert in veel beschrijvingen terug, net als zijn honderd-en-één ideeën en zijn betrokkenheid. Hij leefde met een levenslange missie: kunst, natuur en landschap met elkaar verbinden.

De Fries, geboren in Bolsward, ontwikkelde als puber een grote liefde voor kunst. Op de HBS, de vroegere middelbare school, was hij al meer in dans geïnteresseerd dan in de lesstof. Het gevolg was dat hij na tien jaar nog steeds geen diploma had. Het liefst was hij naar de kunstacademie gegaan. Maar zijn vader, de burgemeester van Bolsward, verhinderde dat. Zoonlief moest maar wiskunde gaan studeren.

Er volgde een periode van twaalf ambachten, dertien ongelukken. Mulder werkte bij een boer en stond achter de bar. Hij zwierf de halve aardbol over, maar zijn hart bleef in het noorden liggen. Vier jaar geleden zei hij daarover in Trouw: “Ik heb veel van de wereld gezien. Eind jaren zeventig trok ik als hippie met knapzak onder meer door India, Nepal en Zuid-Amerika. Maar altijd keerde ik terug naar mijn geboortestreek. Ik ben een echte noorderling. Het Waddengebied blijft voor mij het mooiste stukje aarde.”

Volkomen ongepland

Het avontuur op Terschelling begon in 1978, volkomen ongepland. In een lokale kroeg waar Mulder op bezoek was, verving hij spontaan de baas toen die een snee in zijn hand opliep. Mulder nestelde zich achter de tap en voelde zich direct thuis. Zozeer dat hij besloot om de tent over te nemen. Een belangrijke stap, achteraf, want café ‘De Stoep’ zou de springplank worden voor Oerol.

De kersverse kroegbaas Mulder was naar eigen zeggen ‘meer geïnteresseerd in cultuur dan in bier’. Daarom organiseerde hij in zijn café muzikale poëzieavonden met grootheden als Simon Vinkenoog, Hans Dulfer en Jules Deelder. De dichters, muzikanten en straatartiesten plukte hij weg bij het Amsterdamse straattheaterfestival Festival of Fools. Vrije geesten waren het, gelijkgestemden met wie Mulder de sfeer naar zijn hand zette. En niet alleen in de kroeg. De optredens begónnen weliswaar daar, maar ze liepen al snel door naar de straat, en uiteindelijk ook de omringende natuur in.

Mulder pionierde met straat­theater in een periode waarin de kunst vooral tegendraads wilde zijn. Scheppende lieden voelden de drang om uit te breken uit traditionele structuren. Ze waren op zoek naar nieuwe podia en nieuw publiek. Het eilandcafé, gerund door die vreemde enthousiasteling, bood de gedroomde gelegenheid. Helemaal toen de optredens in 1982 de vorm aannamen van Oerol, dat letterlijk ‘overal’ betekent: tien dagen per jaar moest je overal op het eiland kunst kunnen beleven.

Lokaal verzet

Het festival, aanvankelijk kleinschalig, groeide organisch uit tot iets van indrukwekkende omvang. Lokale bewoners uitten in het begin verzet, maar Mulder wist hen ervan te overtuigen dat zijn locatietheater een bron zou worden voor cultuurtoerisme, en dus voor nieuwe inkomsten.

Organiseren, dat lag Mulder goed. De zolder van zijn kroeg gebruikte hij als Oerol-kantoor. Zijn artiesten betaalde hij met de opbrengst van het bier, zo uit de kassa. Dat paste bij zijn anarchistische inborst. Het verhaal gaat ook dat hij ooit na afloop van het festival naar een bankfiliaal liep en onder de neus van een verbijsterde employee een melkbus vol munten en biljetten omkieperde – de eindopbrengst, telt u het even na?

Halverwege de jaren negentig barstte het festival uit zijn voegen. Er was een professionaliseringsslag nodig. Een vies woord, maar Mulder zag de noodzaak. Zelf bleef hij veruit het meeste werk doen. Hij nodigde alle artiesten nog zelf uit, liet ze mooie plekjes zien en vroeg of ze iets konden maken wat daarmee harmonieerde.

Geen ‘nee’

In 2006 ging het mis. Mulder werkte zich over de kop. Daardoor moest hij de organisatie twee jaar overlaten aan Jos Thie en Kees Lesuis. Zijn probleem was dat hij geen ‘nee’ kon zeggen; artiesten wilden allemaal terugkomen, ze bleven maar bellen, en bijgevolg was Mulder dag en nacht in touw om voor iedereen ruimte te vinden. Dat ging ten koste van zijn eigen gezondheid. Maar hij trok er lering uit. Na 2007 liet hij de programmering grotendeels over aan Lesuis, anno 2021 nog steeds de artistiek leider.

Binnen Oerol legde Mulder zich steeds meer toe op zijn grootste liefde: landschapsprojecten. Hij wilde de rijkdom van het waddenlandschap zichtbaar maken door er – interactieve – kunst in te plaatsen. Met kunstenaar Arjen Boersma bouwde hij bijvoorbeeld de Camera Batavia, een uitkijktoren waarin je liggend naar de omgeving kijkt via een immense, bolle spiegel. En met Marc van Vliet maakte hij De streken, een grote houten sculptuur die meebeweegt met de getijden.

Kustverfraaiing

Om zich nog vollediger op dit soort projecten te kunnen storten nam hij in 2017 afscheid van Oerol. Aansluitend richtte hij Sense of Place op, dat tot doel kreeg om het landschap van de Friese en Groningse kust te verfraaien met kunst. Het leverde veel moois op, al had Mulder wel last van geldgebrek en milieutechnische regelgeving.

Op de achtergrond bleef hij bij Oerol betrokken. Hij inspireerde de nieuwe makers. Ook na zijn dood zal zijn geest van vernieuwing er blijven rondwaaien. Mulder laat een vrouw en een volwassen dochter achter, evenals een heleboel bevriende collega’s en kunstenaars.

Aan het begin van de besloten uitvaart, vanmiddag om 14.30 uur, gaat er een In Memoriam-video online. In de film, te zien op www.terschelling.tv/in-memoriam-joop-mulder, houden vrienden en artiesten elk een voorwerp vast dat voor hen de herinnering aan ‘Mister Oerol’ levend houdt.

Lees ook:

Joop Mulder: ‘Het Waddengebied blijft voor mij het mooiste stukje aarde’

Oerol vond in 2017 voor het eerst plaats zonder bedenker Joop Mulder. Met het project Sense of Place bleef hij nog wel actief langs de Wadden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden