Review

Jongste generatie zorgt eindelijk weer voor opwinding in architectuurland

AMSTERDAM - De jaarlijkse inventarisatie van architectuurtoppers is weer gemaakt. Het glossy-boek 'Architectuur in Nederland', het traditionele jaarboek, is dit jaar nog glossier geworden. Veel tonen is het devies, navelstaarderij mag de redactie niet verweten worden. Het gaat alleen wel ten koste van de inhoudelijke duiding. Kleine zusje 'Amsterdam Architecture 1994-96' van de Arcam Galerie behelpt zich met zwart-wit-fotografie, maar probeert wel inhoudelijker op de ontwikkelingen van de laatste jaren in te gaan.

We mogen blij zijn dat in het afgelopen jaar een architectenbureau als MVRDV ineens opkwam. Hun woonzorgcomplex in Amsterdam Osdorp - met woningen die als enorme blokken aan de gevel hangen - zorgde het afgelopen jaar weer eens voor echte opwinding in architectuurland.

Het was alweer een paar jaar geleden dat een gebouw echt verraste. De Nederlandse architectuur dreigde te verzanden in doosjes-met-geometrisch-opgebouwde-gevels. Prachtig zuiver van compositie, mooi strak gedetailleerd, een zorgvuldig afgewogen, divers materiaalgebruik, maar ook karakterloos. En uitnodigend tot ronduit saaie varianten van minder begaafde architecten. Om nog maar te zwijgen van de nieuwbouwwijken, waar het leuk-doen dat in het Amersfoortse Kattenbroek werd geïntroduceerd, is verworden tot economische vormpjes-architectuur die alle wijken tot eenheidsworst maakt.

De durf en inventiviteit van Winy Maas, Jacob van Rijs en Nathalie de Vries is hiermee vergeleken een verademing. Dat hun woonzorgcomplex geen incident is, blijkt uit de recent opgeleverde VPRO-villa, waarin ze betonnen vloeren als plakken klei vouwen en krullen. MVRDV is in razend tempo het boegbeeld van een nieuwe generatie architecten geworden, die na Rem Koolhaas en Ben van Berkel inventiviteit tentoonspreidt, vooral wat betreft de opzet en compositie van een gebouw.

Naast MVRDV laten Bjarne Mastenbroek & Dick van Gameren, René van Zuuk, Annette Marx & Ady Steketee, Claus en Kaan, Roberto Meyer & Jeroen van Schooten en Heren 5 zien dat het pragmatische estheticisme van de afgelopen jaren veel speelser kan. In het jaarboek en 'Amsterdam Architecture' zorgen zij voor het meeste avontuur. René van Zuuk met zijn eigenwijze trainingscomplex voor Ajax dat als een ambachtelijke sculptuur oogt en toch programmatisch klinkt als een klok. Of Marx & Steketee die van een peutersoos in het Brabantse Terheijden een doos van Pandora maken vol onvermoede gebruiksmogelijkheden.

En Mastenbroek & Van Gameren met hun tongue-in-cheek-woongebouw in Nijmegen. Als een staalkaart zijn meerdere typen flats in de gevel verwerkt, terwijl ze een bijzondere manier van parkeren cadeau geven: de bewoner stalt zijn auto per lift op het dak.

De jonge bureaus zijn zich zeer bewust van het modernistische achterland. De idealen van Le Corbusier, De Stijl, Mies van der Rohe en Alvar Aalto worden met veel creativiteit in een hedendaags jasje gegoten. Deze terugkeer naar de vroeg-moderne idealen lijkt een duidelijke reactie op het pragmatische estheticisme en postmodernisme dat het afgelopen decennium de toon zette.

Natuurlijk vergeten de jonge architecten de typisch Hollandse strakke afwerking niet. Nog steeds wordt ieder vlak apart gearticuleerd en gedetailleerd, zodat gevels als abstract geometrische schilderijen ontstaan, maar deze esthetische exercitie gaat hand in hand met een spannende opbouw van het interieur. Het ordenen van kamers, trappen, balkons en tussenruimtes is een spel op zich geworden voor de jongste generatie. De hand van meester Koolhaas is hierin te herkennen. Met originele en eigenzinnige oplossingen geven de 'leerlingen' echter een nieuwe inhoud aan Koolhaas' aandacht voor de organisatie van een gebouw.

De editie 1996/1997 toont geheide toppers als de Erasmusbrug van Ben van Berkel, de Beurstraverse van Pi de Bruijn in Rotterdam, de VNO-toren van Benthem Crouwel over de Utrechtse Baan in Den Haag, de uitbouw van het Teylers Museum in Haarlem door Hubert-Jan Henket en de bioscoop van Koen van Velsen op het Schouwburgplein in Rotterdam (het plein zelf is door West 8 opnieuw ingericht).

Het is echter de veelbelovende opkomst van de jongeren die de afgelopen twaalf maanden tot een vruchtbaar jaar hebben gemaakt. En dan zijn dit nog maar de aanzetten. Het Jaarboek en Amsterdam Architecture nemen alleen voltooide projecten op. De VPRO-villa, een spannend dubbelhuis in Utrecht van Winy Maas en Bjarne Mastenbroek en het futuristische zoutwaterpaviljoen van NOX Architecten/Kas Oosterhuis staan er nog niet in. Er staat ons nog veel fraais te wachten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden