TaalPeter-Arno Coppen

Jongeren die ‘stuk gaan’ als ze in een deuk liggen

Jongeren schijnen tegenwoordig te zeggen ‘ik ga stuk’, als ze in een deuk liggen. Ik spreek niet genoeg jongeren om het te verifiëren, en jongerentaal wordt sterk bepaald door mode en regio, maar ik heb het me laten vertellen en het staat in ieder geval in het ‘straattaalwoordenboek’ op internet.

Waarom ‘stuk gaan’? Je zou kunnen veronderstellen dat het iets met het Engelse ‘go to pieces’ te maken heeft, dat ook zowel een letterlijke betekenis heeft als een figuurlijke die het verlies van controle over je emoties inhoudt. Maar het zou ook heel goed parallel in het Nederlands ontstaan kunnen zijn.

Absentieve toestand

De associatie van hard lachen met een lichamelijke aandoening is ook in het Nederlands al ouder: je kunt je kapot of ziek lachen, in een deuk liggen of je een breuk lachen. Daarnaast is het gebruik van ‘gaan’ bij een zogeheten “absentieve toestand” ook bekend. Een absentief is de taalkundige term voor een gezegde dat uitdrukt dat je afwezig bent. Bijvoorbeeld: als je zegt ‘ik ben boodschappen doen’, dan zeg je niet alleen wat je zult doen, maar ook dat je daartoe zult vertrekken van waar je bent.

Bij normale toestanden, zoals ‘boos’ of ‘in de war’ zijn, kun je ‘worden’ of ‘raken’ gebruiken om het begin aan te duiden (‘boos worden’, ‘in de war raken’), maar bij absentieve betekenis gebruik je ‘gaan’: ‘weg gaan’, ‘op reis gaan’. Ik ken maar één bijvoeglijk naamwoord dat zich hierbij aansluit: ‘dood’. Je kunt niet zeggen ‘dood worden’ of ‘dood raken’ maar alleen ‘dood gaan’.

Het lijkt er dus op dat ‘stuk’ bij vrolijkheid als een absentief ervaren wordt. Je bent er even niet bij.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden