Johan Derksen vorige week in Voetbal Inside, lachend bij zijn zwarte pietengrap over Akwasi.Beeld Maaike Bos

TV-columnMaaike Bos

Johan Derksen ís geen racist, maar snapt niet wanneer hij te ver gaat

Hij hád kunnen zeggen dat hij het begreep. Nu keken 1,7 miljoen mensen via een speciale aflevering van ‘Veronica Inside’ maandagavond naar een starre man, die alleen met zijn ogen blijk gaf van inzicht dat hij kennelijk mensen kwetst zonder het door te hebben. Hij wil dat niet, maar weet niet of hij beterschap kan beloven en zich daaraan houden.

Het was voelbaar: Johan Derksen ís geen slecht mens of racist, maar begrip kwam niet over zijn lippen. Hij zou niet door het stof gaan en excuus aanbieden aan Akwasi, opende hij. “Ik vind dit nu al een circusvoorstelling.” René van der Gijp had er ook ‘niet echt zin in’. Het was alsof de heren van VI terechtstonden in hun eigen voetbalpraatshow.

Terecht ook. In een maand van protesten tegen racisme maakte Johan Derksens cafépraat de tegenstellingen alleen maar scherper. Afgelopen week trokken adverteerders rond ‘VI’ zich terug na een oproep van Arie Boomsma, en kondigde het Oranjeteam boos aan VI geen interviews meer te geven. Aan het eind van deze uitzending zei Wilfred Genee bezwerend: “We gaan ervan uit dat er volgende week gewoon weer een aflevering is”. Zó bezorgd zijn ze dus. Derksen vond het achteraf zo’n ‘kutshow’ dat hij misschien wel wil stoppen, zei hij dinsdag tegen De Telegraaf.

Een heel slechte grap

Voor wie het niet heeft gevolgd: Derksen had zich zó gestoord aan rapper Akwasi’s uitroep ‘zwarte piet hoogstpersoonlijk in zijn gezicht te trappen’, dat hij hem ‘een tikje’ gaf vorige week maandag. Bij beelden van een zwarte piet op een antiracismedemonstratie zei hij ironisch: ‘Dan ben je wel een held’. En lachend: “Weten we zeker dat het niet Akwasi is?”

Het was een heel slechte grap, zegt hij nu bij wijze van erkenning, maar ‘grap’ is te makkelijk. Dit gaat niet over vrijheid van meningsuiting, dit is gewoon onder de gordel. Net als de ‘trap’ in het gezicht van zwarte piet overigens. Ook Akwasi moet weten dat mensen niet-kwade intenties wel zo kunnen ervaren.

Dat was steeds het punt dat advocaat Natacha Harlequin maakte; zij was speciaal voor deze uitzending aangeschoven terwijl Ruud Gullit, Humberto Tan en anderen hadden geweigerd. Onafhankelijk, zelfbewust en mild zat ze daar; potdorie wat een goede bemiddelaar en dappere vrouw. Zij legde uit hoe Derksens ‘tikje’ aankomt bij iemand die zijn hele basisschooltijd door zijn leraar gepest is vanwege zijn kleur. “Dat is als een vuistslag op zijn huid.”

Pijn in zijn ogen

Ook oud-profvoetballer Dries Boussatta had in het hol van de leeuw durven stappen en bracht het niet-witte perspectief goed over. Maar zijn pleidooi van ‘kijk naar de feiten’ landde niet. “Ieder weldenkend mens is tegen racisme”, zegt Derksen.

Harlequin kon het kwartje wel laten vallen door hun gevoel aan te spreken. In een fragment uit ‘Ladies Night’ vertelde ze over haar zoontje, een ‘tusseninsel’, die met zijn blonde vader over de uitgescholden voetballer Mendes Moreira sprak. “‘Ja maar pap’, zei hij, ‘mensen zeggen het niet zo tegen jou dus jij kúnt het ook niet voelen.’ Ik kijk naar de pijn in zijn ogen.”

Onvermogen erkennen is niet altijd genoeg

Harlequin boog zich aandachtig naar Derksen: “Persoonlijk denk ik dat je geen racist bent. Maar onze maatschappij bestaat uit allemaal ‘tusseninsels’. Die kinderen groeien nu op. Die denken: als jij Akwasi nu negeert, dan negeer je mij ook, en mijn moeder en mijn vader en mijn bestaan en mijn prestaties ook. Daarom vraag ik aan je: Kun je het opbrengen om empathie te hebben voor de pijn in de ogen van de ander?”

Het was doodstil aan tafel. Johan Derksen, zacht: “Ik heb geen idee, ik vind dat ik me heel fatsoenlijk gedraag ten opzichte van alle rassen die in Nederland wonen.”

Prompt koos hij weer een woord van onderscheid: ‘rassen’. Maar zijn gezicht stond open. Deze man wil wel, maar kán niet zien waar hij over de rode lijn gaat. “De tijden zijn veranderd, maar Derksen niet”, zeiden ze later bij ‘Op1’. Helaas is onvermogen erkennen niet altijd genoeg. Hij moet beseffen dat hij een voorbeeld is voor veel mensen die wél kunnen, maar niet willen.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden