Duet uit Jirí Kyliáns ballet ‘One of a Kind’ door het Stuttgarter Ballett. Beeld Stuttgarter Ballett
Duet uit Jirí Kyliáns ballet ‘One of a Kind’ door het Stuttgarter Ballett.Beeld Stuttgarter Ballett

RecensieDans

Jirí Kyliáns ‘One of a kind’ blijft subliem, al danst het Stuttgarter Ballett wat voorzichtig

One of a Kind
Stuttgarter Ballett/Holland Dance Festival
★★★★

Alexander Hiskemuller

Voor Jirí Kylián (75) betekent ouder worden dat je cirkels rondmaakt, vertelt hij in het programmaboek bij One of a Kind. Dat het ballet, in 1998 gemaakt voor Nederlands Dans Theater (NDT), nu door Stuttgarter Ballett wordt gedanst, is daar een voorbeeld van. Eind jaren zestig kreeg hij als jonge Tsjechische danser de kans om te choreograferen bij het Duitse dansgezelschap. Dat bleek de opmaat tot een buitengewone carrière. Nu, vijfentwintig jaar later, wordt een van zijn sleutelwerken gedanst door het gezelschap waar zijn loopbaan begon.

Hoog bezoek van koning Willem-Alexander en prinses Beatrix in theater Amare in Den Haag, de hofstad waar Kylián als artistiek leider van NDT 34 jaar lang zijn onmiskenbare esthetische signatuur en emotionele bewegingstaal perfectioneerde. Mét een dissonant bij aanvang, wanneer een bezoeker zijn onvrede over de monarchie op luide wijze kenbaar maakt en niet al te elegant uit de zaal wordt verwijderd.

Het incident benadrukt de politieke ondertoon van het ballet. One of a Kind werd 25 jaar geleden gemaakt in opdracht van het ministerie van binnenlandse zaken ter gelegenheid van de honderdvijftigste verjaardag van de grondwet. Kylián reflecteert op het gelijkheidsbeginsel van artikel 1. Hoe wordt dit geïnterpreteerd als het in conflict komt met individuele vrijheden, hoe past een uniek individu überhaupt in een collectief?

Een centraal figuur, de sublieme danseres Rocio Aleman, zoekt naar houvast in een landschap van lichtbanen. Ze vertegenwoordigt de vele aspecten van de mens ten opzichte van de gemeenschap, balans zoekend tussen pijn en kracht. Aleman staat aan het begin van een kronkelweg die leidt naar een berglandschap van witte origami, wonderschoon vormgegeven door architect Atsushi Kitagawara.

Van sneller-dan-snel tot slow motion

Het verlangen naar versmelting en saamhorigheid wordt voelbaar in de loop van drie aktes. Maar het pad naar beschaving blijkt niet met goud geplaveid. In dubbelduetten, trio’s en groepsdansen wordt de stemming bepaald door cellist Francis Gouton, weerbarstig plukkend aan zijn snaren.

One of a Kind laat het volle spectrum van Kyliáns danstaal zien: van wild en tribaal tot zacht en lyrisch, van sneller-dan-snel tot slow motion, van klein tot spectaculair. De muziek, een collage van onder meer Brett Dean, Benjamin Britten en John Cage, aangevuld met Tibetaanse keelzang en natuurgeluiden, tilt de beweging naar een hoger plan: het gaat hier om de plek van de mens in een complexe wereld.

Bij Stuttgarter Ballett krijgt het vocabulaire een vloeiende, wat voorzichtige invulling. Niet per se minder goed dan wanneer het door NDT zou worden gedanst, maar bij dat laatste gezelschap zit Kyliáns scherpte wel meer ingebakken. Kyliáns zeggingskracht is er niet minder om. De cirkel is rond met een gouden randje.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden