Recensie

'Jij bent van mij' is fictie, maar ontegenzeggelijk gebaseerd op de zaak Marianne Vaatstra

Beeld RV

Een kleine gemeenschap, AZC in de buurt, een zestienjarig meisje wordt door haar vader gevonden, vermoord in het veld. 

Na een DNA-verwantschapsonderzoek blijkt niet een van de asielzoekers, maar een jonge boer het te hebben gedaan. ‘Jij bent van mij’, de roman van Peter Middendorp, is ontegenzeggelijk gebaseerd op de zaak Marianne Vaatstra. Zelfs de titel is gebaseerd op wat de moordenaar naar eigen zeggen dacht toen hij Marianne zag fietsen, maar tegelijk is daar de nadrukkelijke mededeling aan het begin: “Jij bent van mij is fictie”.

Een geldige literaire reden om zo’n boek te schrijven is de kans die je jezelf verschaft om je in de ziel van een moordenaar te verdiepen, ik zeg met nadruk ‘een’ moordenaar want iedere associatie met de werkelijke moordenaar van Marianne Vaatstra moeten we zoveel mogelijk vermijden. Hoezeer hij de schijn misschien ook tegen heeft, bijvoorbeeld in zijn beschrijving van het uiterlijk van de dader en zijn familie-omstandigheden, Middendorp heeft zijn verbeelding laten werken.

Verknipte geest

Tille Storkema is op het oog een gewone jonge boer, getrouwd met zijn Ada, vader van Suze en Friso, hard werkend om het bedrijf van zijn vader over te nemen. Geen moordenaar, op het eerste gezicht. Ooit las ik dat Marc Dutroux zijn verknipte geest voor een deel verklaarde uit het feit dat hem in zijn jeugd een ijsje was ontzegd, en van de Baarnse moordzaak uit de jaren zestig herinner ik me dat de daders hun daad grotendeels verdrongen hadden. Het zijn elementen die ook in ‘Jij bent van mij’ spelen. Tille heeft het gevoel dat mensen hem vroeger niet zagen staan en hij is een meester in het verdringen van emoties, ook die van de moord die hij dertien jaar geleden heeft gepleegd en die hij consequent een ‘ongeluk’ noemt. Hij zegt ergens: “Alles had ik verteld. Wat er was gebeurd. Hoe het was gegaan, op welke manier. Alle handelingen, alle details, alles wat er was gezegd. Hoe het was, hoe het voelde. Alsof een ander het had gedaan. Alsof mijn lichaam het deed en ik ernaar moest kijken. Als in een droom.”

Middendorp zet het verdringingsmechanisme van de dader voorop. Dat doet hij heel plausibel maar het betekent ook dat de lezer niet achter de ware moordmotieven komt. Het kijkje in de geest van Tille levert nu op dat hij gefascineerd is door jonge vrouwen, zijn dochter Suze voorop, dat hij zo nu en dan naar de hoeren gaat omdat zijn eigen vrouw hem niet ter wille is, iets wat hij moeilijk verdraagt, én dat hij zichzelf toch in grote mate schoonpraat omdat hij nauwelijks wist wat hij deed.

Lustmoord zonder lust

Hij pleegt overduidelijk een lustmoord maar waarom blijft een raadsel. Steeds als het doorslaggevende seksuele aspect aan de orde zou kunnen komen, stokt er iets in de gedachten van Tille en eerlijk gezegd is dat best tantaliserend. Misschien had de schrijver er beter aan gedaan hem hier in zijn onbewuste of verdrongen seksuele fantasieën neer te zetten, ze voor hem als het ware in te vullen. Nu blijft de lezer zitten met een lustmoord zonder lust. Wat we wel te zien krijgen is een man die ten diepste niet wil toegeven wat er mis met hem is, want je voelt dat ook zijn affectie voor zijn dochter ranzige kantjes heeft en dat hij het feit dat ze geen vriendinnen heeft niet zozeer voor haar betreurt alswel voor zichzelf.

Het lijkt geregeld of Middendorp op het punt staat door te dringen tot de diepste kern van de hoofdpersoon met zijn narcistische kwetsuur, maar er op het moment suprême steeds voor terugdeinst. Wat overblijft is een portret van een nadenkende en gevoelige moordenaar die zijn daad half weg-filosofeert met zinnen als “Als mensen zichzelf mochten maken, zouden ze geen mensen meer maken die verlangen naar dingen die ze niet willen. Onder bijna elke wens ligt het verlangen naar het tegendeel. De wensen bestaan samen, tegelijkertijd, met elkaar, elk verlangen ondergraaft zichzelf.”

Eigenlijk geeft Tille daarmee de schuld aan de schepping, aan de natuur, niet aan zichzelf. Wie op zoek is naar de diepste reden voor ons gedrag komt met lege handen uit deze roman, wie wil zien hoe de mens zichzelf iets wijs weet te maken is daarentegen aan het goede adres.

Peter Middendorp
Jij bent van mij
304 blz. € 19,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Lees hier meer recensies. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden