Tijdens de opnamen van 'Lieverdjes uit Amsterdam' (1973) met achter de camera Henk van der Linden.

MemoiresHenk van der Linden

Jeugdfilm-pionier Henk van der Linden (95) blikt met aanstekelijk plezier terug op zijn ‘drieste avonturen’

Tijdens de opnamen van 'Lieverdjes uit Amsterdam' (1973) met achter de camera Henk van der Linden.

Regisseur Henk van der Linden, wegbereider van de Nederlandse jeugdfilm, doet in zijn memoires met aanstekelijk plezier verslag van zijn leven voor en achter de camera.

Henk van der Linden die gisteren zijn 95ste verjaardag vierde, werd op een ochtend in mei 1940 gewekt ‘door het geraas van vliegtuigmotoren en het geknal van afweergeschut’. Een paar dagen later trokken zwaar bewapende Duitse troepen door Hoensbroek, zijn Zuid-Limburgse geboortedorp. Van der Linden heeft levendige herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. De Limburgse filmpionier schrijft er uitgebreid over in zijn memoires, hoe hij opgroeide in de bioscoop van zijn ouders die aan het woonhuis grensde, en hoe die bioscoop tijdens de oorlog gouden tijden beleefde.

“De bioscoop was de enige vorm van ontspanning”, schrijft Van der Linden. “Kermis, carnaval, dans, toneel en andere vormen van amusement waren afgeschaft.” En dus liep het storm voor de filmsterren van toen: Zarah Leander, Heinz Rühmann, Marika Rökk en Theo Lingen.

Beeld uit 'Sjors en Sjimmie en de Gorilla' (1965).Beeld EYE Film Instituut Nederland

Bioscoop als schuilplaats voor vliegeniers

Het moet ook om andere redenen een drukke bedoening zijn geweest in het filmtheater. Behalve ‘gewone’ onderduikers werden er ook piloten verstopt. Onder de bioscoopvloer had pa een schuilplaats ingericht voor neergehaalde vliegeniers.

Ook voor Van der Linden zelf speelde de Hoensbroekse Emma Bioscoop een levensbepalende rol. De vele filmactiviteiten die hij zou ontplooien, vloeiden direct voort uit de filmvoorstellingen die hij van kleins af aan bijwoonde. Johnny Weissmuller als Tarzan, Douglas Fairbanks als Zorro en Laurel & Hardy waren vanaf zijn prille jeugd metgezellen geweest. Geen wonder dat actie en slapstick ook de ingrediënten vormden van de korte en lange films die hij vanaf 1943 zelf zou maken.

Midden in de oorlog ging hij aan de slag, zonder filmopleiding, volledig autodidact. In zijn eerste film ‘Richard knapt het op’ speelde de achttienjarige Van der Linden zelf de hoofdrol. Zijn vader stond achter de camera. En ook voor de latere films van zijn productiemaatschappij Rex Film werden familie en vrienden ingeschakeld. Zijn vader bouwde decors. Zijn vrouw deed de grime en de catering. En in de zomer­vakanties speelden zijn kinderen Jos en Cor allerlei rolletjes.

De eerste Nederlandse western

Van der Lindens lijvige, rijk geïllustreerde autobiografie leest als een alternatieve filmgeschiedschrijving van een Limburgse filmavonturier met een innemende do-it-yourselfmentaliteit. Ver verwijderd van de Randstad, zonder inmenging van buiten, baande hij zo de weg voor de Nederlandse jeugdfilm. Van der Linden verfilmde met een bescheiden budget de verhalen van Sjors en Sjimmie, Billie Turf, Dik Trom en Pietje Bell. ‘De jongen uit het wilde westen’ (1963) zou je de eerste Nederlandse western kunnen noemen.

Tijdens de opnamen van een van de drie Billie Turf-films die Henk van der Linden (links) tussen 1977 en 1982 maakte.

Vooral in het begin rammelden de producties behoorlijk, de kritieken waren gemengd, maar het plezier waarmee de films waren gemaakt, straalde af op het jeugdige publiek. ‘De nieuwe avonturen van Dik Trom’ (1957) was 28 jaar onafgebroken te zien in de bioscoop: een wereldrecord dat werd bijgeschreven in het ‘Guinness Book of Records’. De vliegtuigcrash in ‘De Nederlandse Robinson Crusoe’ (1968) filmde Van der Linden in zijn eigen vijver. Veel opnamen vonden plaats in de weide achter de bungalow in Thüll, het Limburgse gehucht waar Van der Linden met vrouw en kinderen neerstreek. “De gezapige rust werd verstoord door geweer- en musketvuur, daverende kanonschoten en schreeuwende piraten”, schrijft Van der Linden die, terugkijkend, de grootste lol heeft in zijn ‘drieste acties’.

‘Tussen de Filmrollen’ is een boek waarin een fiets een stalen ros heet en waarin Amerikaanse bevrijders ‘fijne knapen’ zijn. Een beetje archaïsch, maar dat deert niet. Vaker nog weet Van der Linden recht in het hart te raken, als hij de bioscoop waaraan hij zo verknocht raakte, omschrijft als ‘een soort wonderland’.

Henk van der Linden, ‘Tussen de Filmrollen’ (inclusief twee dvd’s met vier films), Uitgeverij IJzer, € 29,50.

Lees ook:

Te weinig films voor de kleintjes

‘Een picknick zonder cake is als het kubisme zonder Picasso’, verzucht een vliegje in de Estlandse tekenfilm ‘Kerstmis voor Lieveheersbeestjes’, een van de twee films die dit jaar op het Cinekid-festival geprogrammeerd zijn voor de kleuters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden