null Beeld
Beeld

TaalTon den Boon

‘Jerrycan’ was ooit een scheldwoord voor Duitsers

Hoewel hij dit jaar zijn 85ste verjaardag viert, blijkt hij in tijden van brandstofschaarste nog altijd van pas te komen: de jerrycan. Beelden van benzine en diesel hamsterende Engelsen bewijzen dat dezer dagen. De oerjerrycan was niet van Britse, maar van Duitse makelij. De brandstoftank (in het Duits Kanister) werd in 1936 door ingenieur Vinzenz Grünvogel ontworpen ten behoeve van de brandstofvoorziening van legervoertuigen te velde. Het brandstofblik van staal met een inhoud van 20 liter stond aanvankelijk bekend als Wehrmachteinheitskanister.

Dat we het blik en daarop lijkende voorwerpen voor het hamsteren en vervoeren van brandstof nu met een Engels leenwoord jerrycan noemen, komt doordat de Britten in 1940 buitgemaakte Duitse Kanisters gingen kopiëren. Ze noemden de brandstoftanks naar de Duitse oorsprong jerrycans. Het eerste deel van dat woord, Jerry, werd in de Tweede Wereldoorlog namelijk in het Engels courant als scheldnaam voor de Duitsers. In en vlak na de Tweede Wereldoorlog werd ook in Nederlandse kranten wel­eens gesproken over de ‘jerries’ wanneer Duitsers werden bedoeld, maar in ons taalgebied is jerry nooit een volwaardig synoniem geworden van ‘mof’, dat andere scheldwoord voor Duitsers.

Overigens is Jerry volgens de Oxford English Dictionary waarschijnlijk een verbastering van Gerry, dat op zijn beurt is afgeleid van German (Duitser).

De vroegste vindplaats van ­jerrycan in de historische kranten­databank Delpher dateert uit 1944. Het figureert opvallend genoeg in een oproep om ‘petroleumkannen’ in te leveren bij ‘het militair gezag’. Destijds werd het woord overigens nog regelmatig gespeld als jerrican. In 1961 nam Van Dale het trefwoord jerrycan op, dat inmiddels allang niet meer alleen verwijst naar metalen brandstoftanks, maar ook naar daarop lijkende tanks van andere materialen voor de meest uiteenlopende vloeistoffen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden