Interview

Jeroen van Merwijk schrijft elke dag een actueel lied, een heel jaar lang

Jeroen van Merwijk: ‘Ik ben schrijftechnisch en mentaal op mijn top.’ Beeld Inge van Mill

Het jaar is nog jong, maar cabaretier Jeroen van Merwijk (63) heeft het al erg druk met zijn oudejaarsconference. Hij schrijft daarvoor een jaar lang elke dag een actueel lied. Brexit rijmt op May die ‘in de drek zit’.

In zijn kleedkamer in het Delftse Theater de Veste buigt Jeroen van Merwijk zich peinzend over een groot notitieboek. Het bevat alle creatieve invallen die de maand januari hem tot dusver heeft opgeleverd. Zijn voornemen is om in 2019 elke dag een actuele liedtekst te schrijven. Zo kan hij het publiek straks trakteren op iets wat in cabaretland nog nooit is vertoond: een volledig gezongen jaaroverzicht.

Ambitieus? “Het is een uitdaging, best tricky ook”, beaamt Van Merwijk. “Ik ben er heel nerveus over of ik het elke dag ga redden. Ik moet er wel echt even voor gaan zitten.” Het kost hem gemiddeld vier à vijf uur om een lied te schrijven, vertelt hij naast een opengeslagen rijmwoordenboek. Ondertussen lopen zijn overige klussen gewoon door, net als zijn voorstelling ‘Lucky’ waar hij nog twee maanden mee rondtrekt.

Prikkel

De cabaretier droomt al jaren van een oudejaarsconference in liedvorm. Eerder durfde hij het niet aan. “Maar nu, op mijn 63ste, ben ik schrijftechnisch en mentaal op mijn top”, verzekert hij. Een extra prikkel kwam van een kritische recensent die schreef dat de liedjes uit Van Merwijks laatste programma een stuk beter waren dan de gesproken teksten. “Toen dacht ik: dan zul je het krijgen ook! Ik doe een avond met alléén liedjes. Het project heeft dus ook iets narrigs, iets sardonisch.”

Met zijn plan voor een gezongen show gaat Van Merwijk lijnrecht in tegen de heersende cultuur, en dan vooral tegen de omroepen, die het lied min of meer van de televisie hebben verbannen. “BNN/Vara beschouwt liedjes als wegzapmoment, dus die mogen niet meer”, zegt hij. “Krankzinnig! Wegzappen? Als je een liedje van mij hoort, wil je vanaf de eerste regel weten hoe het afloopt. En het duurt maar twee minuten. Is het echt nodig om ook de laatste ruimte te vullen met oeverloos gelul?”

Facebook

Zijn oudejaarsconference zal de tv niet halen, maar gelukkig heeft de ­cabaretier de theaters nog. Daar begint hij na de zomer met try-outs. En er is Facebook waar Van Merwijk elk lied meteen online zet, voorlopig alleen de tekst; de muziek volgt later. Tot nu tot heeft hij iedere dag iets kunnen verzinnen. Voor noodgevallen heeft hij weliswaar een paar reserveliedjes achter de hand, maar die zet hij liever niet in. Het moet actueel blijven. Al mag het soms ook over de liefde gaan, want juist die afwisseling werkt.

Online trekt elk lied zo’n 10.000 mensen. Een uitschieter was het SGP-rijmpje over de Nashville-verklaring: 120.000 klikjes. In dit zachtaardige lied huilt God om de starre houding van de mannenbroeders. Collega-grappenmakers gingen veel harder tekeer dan Van Merwijk. Zo maakte Arjen Lubach een carnavalskraker waarin God bepaalde dat SGP-leider Kees van der Staaij linea recta naar de hel moest. En het satirische Lucky-tv liet de politicus uit volle borst een homo-erotische psalm zingen. “Ik heb het mild gehouden, dat vond ik eleganter. Maar de commentaren waren alsnog heftig. Ja, God is toch nog wel een dingetje.”

Goede grap

Elk nieuwsonderwerp komt in principe in aanmerking. De afgelopen weken trok het Scheveningse vreugdevuur voorbij, net als het Holleeder-proces en de containertroep op de Wadden. Ook over het drama met de Stint valt volgens Van Merwijk cabaret te maken. “Dingen die je niet mág zeggen, móet je juist zeggen. Dat is theater. Je hebt alleen een goede grap nodig en verder is het een kwestie van smaak.”

Het strakke schema brengt hem af en toe op een onderwerp waar hij normaal niets mee zou hebben gedaan. ­Zoals de brexit. Een onmogelijk rijmwoord trouwens, maar Van Merwijk heeft daar een komische oplossing voor bedacht. Hij schreef een lied over Theresa May die vreselijk ‘in de drek zit’ en dicht op een ‘echec zit’, terwijl het parlement haar ‘op haar nek zit’. “Dankzij de rijmdwang sla je nieuwe wegen in”, zegt de cabaretier, van huis uit neerlandicus. “Dat vind ik leuk.”

Veel liedjes zullen de oudejaarsshow niet halen, al was het maar omdat ze gaan over iets kleins wat mensen na een dag alweer zijn vergeten. Hij hoeft ook echt niet elke dag een pareltje af te leveren, relativeert Van Merwijk, want straks zit hij toch met een overvloed aan materiaal. Maar het is een prettig idee om te kunnen selecteren.

Simpel

Deze zomer trekt hij zich terug in zijn huis in Frankrijk. Tegen die tijd heeft hij zo’n honderdtachtig liedteksten. Dan begint het puzzelen. En pas daarna volgt de muziek, die Van Merwijk ook zelf gaat schrijven. Hij wil het eenvoudig houden. “Drie akkoorden en de waarheid, dat is mijn uitgangspunt. Ik kan het ook uitbesteden aan een componist, maar die lui durven het niet simpel te houden. En zodra ze gaan ‘componeren’ ben je verloren. Een cabaretlied moet meteen binnenkomen, ­anders schiet het zijn doel voorbij.”

Een programma met alleen liedjes vergt veel van de toehoorders, beseft Van Merwijk. Het publiek moet zijn aandacht erbij houden, meer dan bij gesproken tekst. Misschien ontkomt hij er daarom toch niet aan om de boel losjes aan elkaar te praten. Maar de inzet blijft: zo weinig mogelijk woorden.

Vooralsnog loopt het lekker, maar het ergert de cabaretier wel dat zijn tijdrovende experiment hem nog geen cent heeft opgeleverd. “Als al die tienduizenden mensen op mijn Facebook-pagina nou eens een paar euro zouden geven… Of als een krant mijn liedjes tegen betaling zou afdrukken… Echt, het is moeilijk om als cabaretier rond te ­komen. Een paar jaar terug heb ik zelfs overwogen om een punt achter mijn carrière te zetten. Maar ik heb een enorme creatieve drang. Ik wil nieuwe dingen proberen en kijken wat er gebeurt. Ik modder nog even door, want ik ben te nieuwsgierig om te stoppen.”

Lees ook:

Cabaretier Van Merwijk en zijn alter ego worstelen met het leven

Hij hangt onderuit op een leren leunstoel. Mijmert over het aantal voorstellingen dat hij wel niet gemaakt heeft, en liedjes, boeken en schilderijen. En dat hij weinig publiek heeft, best oud is (62) en op weg naar de dood. Daarop zakt hij verder onderuit en prevelt hij teksten voor zijn overlijdensadvertentie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden