Boekrecensie Deense literatuur

Jens Christian Grøndahl vergaloppeert zich aan seksaffaire

Alle romans van de Deen Jens Christian Grøndahl (1959) draaien rond relaties tussen mensen die om allerlei redenen verbleken: de tijd, de sleur, het leven zelf. Dat was al zo in ‘Veranderend licht’ en ‘Stilte in oktober’, en dat was niet anders in recentere werken als ‘Portret van een man’ (2015) of ‘Vaak ben ik gelukkig’ (2017). Daarmee heeft de schrijver zich gaandeweg ontpopt tot de relatie-analist par excellence. In zijn jongste, ‘De storm’, exploreert hij andermaal het genre. Met wisselend succes.

De roman begint met een reis door Jutland die Harriët en Adam samen maken te midden van een storm. De twee zijn al achtentwintig jaar samen, maar hun relatie is nog steeds springlevend: “Voor alles was het gesprek tussen ons hetzelfde”, noteert de schrijver nogal gewichtig. “Dat was gewoon doorgegaan, nooit opgehouden open te staan voor wat ons ook maar inviel, langskwam of onze aandacht trok.” Reden voor de reis is dat Harriët heeft besloten voor haar dementerende vader te gaan zorgen. Daarvoor heeft ze zelfs haar prestigieuze baan op een ministerie opgezegd: niet zo evident omdat Adam als schrijver met een writer’s block ook al geen geld in het laatje brengt.

Nu wil het toeval dat Adam uitgerekend tijdens deze reis een paniekerig telefoontje krijgt van zijn dochter Rebecca, die als drugsverslaafde in een psychotische toestand op een vliegtuig naar Kopenhagen zit. Ze is het kind uit zijn eerste huwelijk van wie hij al jaren niets meer heeft gehoord. Dat leidt bij Adam – hoe kan het ook anders bij Grøndahl? – tot een hele rits overwegingen over wat er fout is gelopen in zijn eerste huwelijk en in zijn relatie met Rebecca. Zijn ontboezemingen gaan verder: hij beschrijft hoe Harriët als lezeres een brief aan hem als schrijver schreef en hoe ze niet veel later zijn minnares werd. De echtscheiding was pijnlijk, de verwijdering van zijn dochter evenzeer.

Vooral over de dementie van schoonvader Helge komt Adam gevat uit de hoek: “De eerste lange tijd werden zijn absences gebagatelliseerd. Het kwam vast door het verdriet, of doordat gewoontes werden doorbroken, dat simpele alledaagse dingen niet goed meer lukten.” Ooit heeft Helge zijn schoonzoon ook zaken toevertrouwd over zijn huwelijk. Geheime zaken. Moet Adam die pijnlijke kennis na Helge’s dood aan Harriët doorvertellen? Hij besluit het niet te doen, hoezeer hij ook beseft dat dergelijke omissies in een relatie gelijkstaan aan leugens. Maar hij bedenkt: “De doden zijn zo onbeschermd. Hun geheimen zijn ook onbeschermd en op de lange termijn futiel. Wat maakt het – na hun dood – voor verschil van wie ze hebben gehouden en in welke volgorde?”

#MeToozaak

Terwijl Adam koortsachtig door de storm naar Rebecca snelt, gooit Grøndahl er pardoes nog een thema bovenop. Zijn uitgever Eskild is namelijk – al een hele poos geleden – opzijgezet, omdat hij een jonge schrijfster seksueel had lastiggevallen. Maar net nu, in deze stormachtige dagen, begint Adam tijdens een feestje zijn uitgever openlijk te verdedigen. Met alle gevolgen van dien: kranten en sociale media laten geen spaander van hem heel.

De storm uit de titel wordt zo wel heel metaforisch: het is evenzeer de storm in zijn relatie met Rebecca als die van een #MeToozaak. Dat hele thema, dat vanaf het midden van het boek uitvoerig uit de doeken wordt gedaan, voelt alsof het absoluut niet aansluit bij de rest van het boek. Heeft Grøn­dahl misschien een autobiografische gebeurtenis willen verwerken? Want het is geen geheim dat Grøndahl zich een paar jaar geleden bijzonder ongelukkig uitliet over journaliste Kim Wall, die in 2017 meevoer op de duikboot van uitvinder Peter Madsen en door hem werd vermoord. Grøndahls commentaar toen: “Als ik de foto van Wall bekijk, kan ik me niet van de indruk ontdoen dat dit een vrouw is die om problemen vraagt.”

De zaak kwam in alle kranten en bleef aan Grøndahl kleven, ook nadat hij zijn excuses had aangeboden. Dat hij dit gegeven nu halfslachtig verwerkt in een roman, is een zwaktebod. Het maakt ‘De storm’ niet sterker, integendeel, het hele gegeven is zo langdradig uitgewerkt, bovendien in een toonzetting die bulkt van het zelfbeklag, dat de schrijver de lezer ver achter zich laat.

Oordeel: Eerst gevat, dan langdradig

Jens Christian Grøndahl
De storm
Vert. Femke MullerMeulenhoff; 237 blz. € 21,99

Lees ook:

Verraad tussen vriendinnen. Aangrijpend in zijn deels harde deels melancholische introspectie en maatschappijkritiek

Lees ook:

‘Ik neem alles wat ik kan gebruiken’ Van de Deense ’relatie-expert’ Jens Christian Grøndahl kwamen onlangs twee boeken uit: zijn memoires én een nieuwe roman. Zo blijkt overduidelijk hoe de moeder van Grøndahl – afwezig, ongelukkig – zijn romankunst bleef bepalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden