Boekrecensie

Je kunt niet anders dan versteld staan van Wido Smeets’ precisie

Wido Smeets. Beeld Perry Schrijvers

Meubelmaker Smeets’ zeven vette jaren werden gevolgd door zeven magere. Zijn kleinzoon schreef er een indrukwekkend boek over.

Een jaar of twintig was Leio Smeets toen hij tussen de beide wereldoorlogen in het zuid-Limburgse Wessem zijn eigen houtzagerij begon. Aanvankelijk verzorgde hij zaag- en timmerwerk in de bouw en maakte hij eierkisten. Later stapte hij over op het fijnere werk en ontwierp en maakte hij in zijn eigen fabriek slaapkamerensembles die bestonden uit een bed, een kleerkast, een kaptafel met staande spiegel en een bijzettafeltje met bijpassende stoelen. Hij gaf zijn ensembles de namen van zijn kleinkinderen. “Zoals een boer dat doet met zijn koeien”, schrijft Wido Smeets in ‘Goed gerei’.

Wido, journalist en hoofdredacteur van cultureel maandblad Zuiderlucht, is de kleinzoon van Leio. In ‘Goed gerei’ beschrijft hij opkomst en ondergang van het familiale meubelbedrijf, en parallel daarmee de opkomst en ondergang van een generatie Smeetsen. Leio droomde ervan dat zijn zes zonen na zijn dood samen het bedrijf tot nieuwe hoogten zouden stuwen; zijn dochter had niets te zoeken in een houtzagerij. Toen hij in 1946 zijn NV Smeets’ Houtindustrie oprichtte, hield hij 122 van de 200 aandelen zelf. Iedere zoon schonk hij er dertien en dochter Thérèsa kreeg niets, wat haar broers meteen rechtzetten.

Smeets brengt zijn verhaal in korte, niet-chronologisch gerangschikte hoofdstukken. Nu eens zie je de jonge Leio in de jaren dertig zijn eerste zaagmachine kopen, even later wordt de nieuwe brug over de Maas geopend, zo’n dertig jaar later. Bij het lezen zie je bij wijze van spreken een kunstig bewerkt tafelblad ontstaan, ingelegd met de fijnste stukjes fineer van es, eik of notenwortel, een van de specialiteiten van Smeets’ Houtindustrie. Wanneer je de laatste pagina hebt omgeslagen, kun je niet anders dan versteld staan van de nauwgezetheid waarmee de verschillende verhaallijnen een naadloos geheel vormen.

Goddeloze ambitie

Zonder Leio Smeets was er nooit sprake geweest van een meubelfabriek in Wessem, net zo min als van dit boek, want zijn leven vormt de ruggengraat van ‘Goed gerei’. Wat zo bijzonder was aan hem toont de auteur door Leio tegenover zijn vrouw Lena te plaatsen. Waar zij de woorden van de pastoor hoog hield en meende dat alle ellende de wereld in kwam toen de mensen hooghartig besloten om te gaan reizen, draagt hij het persoonlijk initiatief hoog in het vaandel. We moeten vooral ambitieus zijn en inzetten op export, meent Leio, en aan de anderen tonen dat het ons voor de wind gaat. Wanneer een van hun zonen aanleg heeft voor muziek en dolgraag piano wil leren spelen, wil Leio er één voor hem kopen. Lena steekt daar een stokje voor. Zo’n piano brengt een mens alleen op slechte gedachten: “De vrede van het hart win je door weerstand te bieden aan verlokkingen, niet door ze klakkeloos te volgen.”

Dat het bedrijf te gronde ging, lag niet aan Leio’s goddeloze ambitie, wel aan het verdwijnen ervan naarmate hij ouder werd. Tegen de gang van de wereld in hield hij vast aan de triplex die hem zoveel voorspoed had gebracht. In het vanuit Amerika overgewaaide mdf geloofde hij niet, net zomin als in de slaagkansen van die Zweedse meubelmaker die pakketten vezelplaten verkocht die je zelf in elkaar moest passen.

Ontroerende taferelen

‘Goed gerei’ is niet alleen een familieverhaal. Het boek gaat ook over veranderende en verdwenen tijden, over boeren die hun borrel betaalden met twee rauwe eieren, over Leio’s broer Herman die sinds 1913 in Batavia woonde, na de Tweede Wereldoorlog moest terugkomen en in Nederland zijn draai niet meer kon vinden en over Wido’s moeder die na haar huwelijk ontslagen werd door de Belastingdienst omdat de overheid geen getrouwde vrouwen in dienst wilde hebben.

Het levert pakkende, ontstellende en soms ontroerende taferelen op die de geschiedenis van de familie Smeets in een context plaatsen en extra boeiend maken. Toch kreeg Wido Smeets pas kort geleden het idee om over die geschiedenis te schrijven, bekent hij, ook al had een vriend hem daar twintig jaar geleden al toe aangezet. Het zou een prachtig boek opleveren, zei die, en wie weet zou het bewerkt worden tot tv-serie. Geen slecht idee.

Wido Smeets
Goed gerei. Opkomst en ondergang van een meubelmakersfamilie
De Arbeiderspers; 384 blz. € 22,50

Lees ook:

Alleen tegen de wereld

Wat is de kracht van een literaire tekening? Criticus Carel Peeters duidt leven en werk van twintig tekenaars.

Nederland op z’n malst: derechttoe rechtaanroman van Henk Rijks

Henk Rijks schetst een Nederland vol nouveau-riches, perverselingen en zweefteven

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden