Taal Ton den Boon

Je kunt iets op een oppervlak ‘leggen’ óf ‘zetten’ (en soms zijn beide werkwoorden mogelijk)

Waarom ‘zetten’ we een bord of pan op tafel, maar ‘leggen’ we er een lepel of vork op? Voor wie het Nederlands als tweede taal leert, is de keuze tussen leggen en zetten soms lastig, schrijft een lezeres.

Semantisch zijn er toch wel duidelijke verschillen: leggen betekent grofweg ‘in liggende stand plaatsen’, terwijl zetten ‘in opgerichte stand plaatsen’ betekent. Soms kun je een voorwerp zowel leggen als zetten: als je een kaart op tafel legt, komt hij vlak op tafel te liggen, maar als je een kaart op tafel zet, dan staat hij rechtop, al dan niet tegen iets aan. Sommige dingen – vooral met een relatief geringe verticale dimensie – pleeg je te leggen, zoals bestek, een servet of een onderzetter. Andere zaken, die wel een zekere hoogte hebben, pleeg je te zetten: een pan, een kopje, een kandelaar of een vaas zet je op tafel.

Het bord leggen of zetten? 

Soms hangt de keuze tussen leggen en zetten af van de context waarin een voorwerp wordt gepresenteerd: in combinatie met het woord stoel (een voorwerp waarop je gewoonlijk zit) is ‘zetten’ waarschijnlijker (‘Ik zet het kind op de stoel’), maar in combinatie met het woord bank of sofa is ook ‘leggen’ mogelijk (‘Ik leg mijn vriendin op de bank/op de sofa’).

Soms is het op basis van de dimensies van een voorwerp niet voorspelbaar of je leggen of zetten moet gebruiken: een dam- of schaakbord leg je op tafel, maar een ontbijtbord, soepbord en zelfs het platste bord waarop een maaltijd wordt geserveerd zet je op tafel.

In zulke gevallen leren taalgebruikers door ervaring (door te lezen en te luisteren) welk werkwoord het best past en daarom courant is.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden