taalrubriek

Je hoeft Kafka niet te hebben gelezen om te begrijpen wat kafkaiaans is

Beeld ANP

Het is puur Kafka’, ‘Kafka is er niets bij’ of, zoals gisteren in Trouw, ‘Belastingdienst doet zelfs Kafka verbleken’.

Als de naam Kafka opduikt in de krant, gaat het vaak niet over de Tsjechische schrijver Franz Kafka (1883-1924), maar over een situatie waarin een burger wordt geconfronteerd met een overheid of bureaucratische instantie, zoals een zorgverzekeraar, waartegenover hij machteloos is en waardoor hij wordt gedupeerd of gefrustreerd raakt.

Je hoeft niet eens een boek van Kafka (zoals ‘Het Proces’) te hebben gelezen om een situatie toch te kunnen typeren als ‘je reinste Kafka’, als ‘kafkaësk’ dan wel ‘kafkaiaans’ of als ‘een kafkaverhaal’. Dat laatste woord dook vorige maand op in een artikel over een hulpvaardige arts die als gevolg van een goedbedoelde maar blijkbaar als grensoverschrijdend ervaren vraag aan een patiënt wegens racisme en discriminatie voor het tuchtcollege moest verschijnen. 

Trouw zelf spelde overigens ‘Kafka-verhaal’, maar die schrijfwijze is voorbehouden aan Kafka’s eigen verhalen. Als het om een geschiedenis gaat die doet denken aan de sfeer in Kafka’s verhalen, is de spelling kafkaverhaal correct.

Kafkaverhaal wordt trouwens al sinds de jaren zestig figuurlijk gebruikt en rond 1970 is ‘dat is puur Kafka’ courant geworden.

Kafka is een van de weinige schrijvers die het tot lemma in woordenboeken heeft geschopt. Zo beschrijft Van Dale ‘dat is puur/je reinste Kafka’ als uitdrukking die wordt gebruikt ‘als een individu machteloosheid ervaart in zijn confrontatie met een bureaucratie of een door willekeur gekenmerkte overheid’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden