Review

Je diploma is je eerste man

Bij Jo-Anne (16) thuis hangt op de buitenkant van de wc-deur een briefje. Daar staat op: ,,Ik wil accountant worden. Maar daar moet ik voor knokken.'' Dat 'knokken' is onderstreept - niet één keer, maar drie keer.

Dat briefje heeft haar moeder gemaakt, een zwarte, Surinaamse, alleenstaande, glasheldere moeder. Moeder heeft over de hoogte waarop het briefje hangt nagedacht. Het hangt zo hoog dat Jo-Anne - die ietsje langer is dan haar moeder - het precies ziet. ,,Je kan het ook indoctrinatie noemen'', zegt Jo-Annes moeder er zelf over, ongevraagd.

Jo-Anne is een van de vier hoofdpersonen in 'Haagse Klasse vijf jaar later', een tweedelige documentaireserie die de komende weken wordt uitgezonden op de regionale zenders in Noord- en Zuid-Holland. Begin 1998 konden alle tv-kijkers van Nederland kennismaken met een klas kinderen van een basisschool in de Haagse Schilderswijk. Nu documentairemaakster Suzanne Raes vier van die kinderen, inmiddels allemaal vijf jaar ouder, opnieuw heeft gevolgd om te zien hoe het nu met hen is, heeft de kijker pech. De Avro ('wij doen aan cultuur met een hoofdletter C maar niet aan minderheden', aldus Raes) had geen animo de serie op het programma te zetten, en andere omroepen hadden geen zin een afdankertje van de Avro over te nemen. Gevolg: wie niet in de Randstad woont, krijgt de bloedstollend prachtige documentaire niet te zien. Wie TV-West of TV Rijnmond ontvangt kan vanavond deel 1 zien, maar Amsterdammers en andere Noord-Hollanders moeten geduld hebben tot 24 november. Voor deel 2 zijn de data 28 november en 1 december.

Jo-Annes moeder heeft ambities voor haar dochter. ,,Mijn moeder zegt altijd: 'Je diploma is je eerste man','' vertelt Jo-Anne, die inmiddels in 3 havo zit (een jaar blijven zitten, vanwege een vriendje) en die ten tijde van de film allerminst zeker was dat ze overging naar de vierde klas. ,,Als je liefdesleven kapot gaat, dan moet je huilen van liefdesverdriet, niet om 'hoe ga ik morgen eten','' legt haar moeder uit.

Mohammed (nu 18) heeft niet het geluk dat zijn moeder een dergelijke krachtfiguur is - dominant misschien, maar wel heilzaam. Ook zijn ouders zijn niet meer bij elkaar - die gingen vóór 1998 al uiteen, en zijn vader verhuisde weer terug naar Marokko. Ten tijde van de eerste film, toen Mohammed nog een 'lastig' basisschooljongetje was, was zijn moeder de greep op zijn bestaan al kwijt. Hij spijbelde toen al gemiddeld anderhalve dag per week. ,,Soms moet hij met mij mee om te tolken. Maar als hij daarnaast nog méér afwezig is, dan weet ik daar niets van'', zei zijn moeder toen al. In de nieuwe film komt Mohammeds moeder helemaal niet meer voor.

Vijf jaar later is Mohammed een in de kern radeloze jongen geworden, die zich aan niets en niemand wezenlijk hecht en die het ene moment wel, en het volgende moment niet meer aan de film wil meewerken. In Clermon, een zwarte buurman die zingt en bas speelt in een popband, lijkt hij wel een vaderfiguur te hebben gevonden. Clermon heeft oog voor Mohammeds muziek- en danstalent, en moedigt hem aan om zich in boblin te bekwamen. Dat is een grotere stimulans voor Mohammed dan hij in zijn schooltijd ooit heeft gekregen van 'meester Lap', want die bezondigde zich toen al aan ontmoedigend commentaar op de jongen. Als de kleine Mohammed zegt dat hij later automonteur wil worden, zegt meester Lap: ,,Autosloper zeker''. Zie je de huidige Mohammed in de film bezig met muziek, dan zie je opeens een waas van geluk over zijn gezicht trekken.

Maar op het contact met de heel wat positiever ingestelde Clermon rust ook geen zegen: tegen het einde van de film vertelt Clermon dat hij Mohammed tegenwoordig niet zo veel meer ziet, dat hun karakters toch te zeer botsten. Clermon heeft nog wel een advies voor Mohammed: 'Op het rechte pad blijven'.

Of Jo-Anne over vijf jaar werkelijk de 'economisch advocaat' zal zijn die haar moeder hoopt dat ze wordt, is natuurlijk niet 100 procent zeker. Maar Jo-Anne, blijkt aan het einde van de film, gaat in elk geval wel over naar 4 havo. Mohammeds toekomst is ongewisser. Wat doe je over vijf jaar?, vraagt de interviewster tegen het einde van de film aan Mohammed. Over vijf jaar heb ik een eigen huis en een eigen auto, zegt hij. Maar hij zegt het met een gezicht alsof hij het zelf eigenlijk niet gelooft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden