BoekrecensieMexicaanse literatuur

Jazmina Barrera zou maar wat graag een vuurtoren willen worden

null Beeld

De Mexicaanse Jazmina Barrera houdt van vuurtorens en schrijft daar erudiet en spitsvondig over.

Vuurtorens staan aan de rand van de bewoonde wereld en kijken uit over de onherbergzame leegte van zee of oceaan. Ze spreken tot de verbeelding. Vaak bevinden ze zich op afgelegen plekken. En ooit, niet zo lang geleden, werden ze bemand door vuurtorenwachters, die een kleurrijk bestaan leidden: avontuurlijk, vrij, eenzaam.

Jazmina Barrera (Mexico, 1988) schreef een onderhoudend en spitsvondig boek over vuurtorens. Ze bezoekt er een stuk of zes. En hoewel ze behoort tot een generatie die veel en ver reist, lijkt ze meer talent te hebben voor met haar neus in de boeken zitten. Want vooral ook leest ze over dit onderwerp alles wat los en vastzit. Dat zijn met name Engelstalige auteurs: Woolf (de roman Naar de vuurtoren), Stevenson (De man van Schateiland en Dr. Jekyll en Mr. Hyde had een vader en een opa die als ingenieurs de techniek van de vuurtorens verder hielpen), Joyce (natuurlijk zit er in Ulysses ook een vuurtoren) en Walter Scott: die liet een dagboek na van een inspectiereis langs vuurtorens in het hoge noorden van Schotland.

Barrera ziet het schrijven van dit boek als een vorm van verzamelen. Het lijkt op postzegels of boeken verzamelen. Maar ook op vogels spotten, of in je leven zoveel mogelijk musea of kathedralen bezoeken. Als toerist verzamel je indrukken, toekomstige herinneringen.

Jazmina Barrera Beeld
Jazmina Barrera

Het reizen zelf is vaak behoorlijk onromantisch. Barrera’s expedities naar vuurtorens gaan gepaard met veel ongemakken: onvriendelijke hoteliers, problemen met autoverhuurbedrijven, lange files. Het verlangen naar de vuurtoren is vaak mooier dan de bevrediging van dat verlangen.

Zo problematiseert ze in dit boek alles wat ze tegenkomt: toerisme, verzamel­woede, nostalgie, het schrijven zelf. Reizen en lezen is een manier om je horizon te verbreden, zou je denken. Maar Barrera zegt dat het voor haar ook een vlucht is. Ze heeft vaak last van psychosomatische klachten, schreef daar eerder een essayistisch boek over: Cuerpo extraño (Vreemd lichaam). “Als ik me erg op mezelf concentreer, begin ik pijn te voelen. Nu ik dit schrijf bij­voorbeeld. Wanneer ik daarentegen vuurtorens bezoek, of over vuurtorens lees of schrijf, treed ik buiten mezelf. (...) Ik zou maar wat graag een vuurtoren willen worden: koud, gevoelloos, solide en onverschillig.”

Gebouwen hebben een geschiedenis, ze staan al gauw voor iets dat alweer ver­dwenen of aan het verdwijnen is. In tijden van gsm en computers worden de vuurtorens langzaam overbodig. Ze veranderen in historische monumenten, musea, winkeltjes, B&B’s. Dat hier iets aan het verdwijnen is, maakt deel uit van de charme, vindt ­Barrera.

Caleidoscopisch

Ze schrijft compact en afwisselend, om niet te zeggen caleidoscopisch. Elk subhoofdstukje is een op zichzelf staand mini-essay. Het woord ‘vuurtoren’ roept sowieso al allerlei prettige associaties op: zee, schepen, storm, rotsen, strand, vakantie, romantiek, afgelegen. Barrera bouwt daar nieuwe associaties omheen. Zo’n wijdvertakt associatie-netwerk, dat vinden de hersenen op de een of andere manier prettig, denkt ze. Het spel dat ze daarmee speelt is intelligent, erudiet, maar ook wel een tikje cerebraal. Soms wordt ze opeens poëtisch. Dan beschrijft ze zee en vuurtoren als elkaars tegenpolen: horizontaal versus verticaal, vloeibaar versus vast, beweeglijk versus onbeweeglijk, natuur versus techniek.

Elders schrijft ze dat een in het donker rondfladderende vleermuis de perfecte tegenhanger is van een vuurtoren, ‘want het licht van de vuurtoren is uniform, gericht en draaiend, en de duisternis van de vleermuis is grillig, chaotisch en onvoorspelbaar’.

null Beeld

Jazmina Barrera
Vuurtorenberichten
Vert. Joep Harmsen en Merijn Verhulst. Karaat. 144 blz. 19,95.

Lees ook:

Eindelijk weer een goed boek van Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa

Mario Vargas Llosa is op zijn best als hij schrijft over militairen en politieke intriganten.

De psychologische neergang van een koloniale ambtenaar

De zomer is hét moment om bij te lezen. Trouw kiest de interessantste romans uit de vele herdrukken. Deze week: ‘Zama’ van Antonio di Benedetto.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden