VANDAAR DIT BOEK

Japanoloog Luk van Haute: We horen niet graag dat er geen geisha’s en samoerai meer zijn

Uitsnede uit de omslag van ‘Japan, schetsen uit het leven’

Luk van Haute (1963) is japanoloog, publicist en vertaler van onder anderen Haruki Murakami. Hij schreef het boek ‘Japan. Schetsen uit het leven'.

“Ik erger me al jaren aan reportages waarin Japan voorgesteld wordt als een rariteitenkabinet, met jongeren die hun kamer niet uit durven en vrouwen die aan het sociale keurslijf proberen te ontsnappen door tafeltjes om te gooien of mos te bestuderen. Vanuit mijn persoonlijke beleving van Japan wou ik wat rechtzetten.

Onlangs las ik in de Japan Times een stuk van iemand die al 20 jaar in Japan woont en zich afvraagt waarom er zo weinig boeken verschijnen van mensen die de Japanse cultuur kennen. Zij stelde die vraag aan Amerikaanse uitgevers en die zeiden allemaal hetzelfde: dat er geen geisha’s en samoerai meer zijn, horen lezers liever niet. Ze houden van Japanse mythes, terwijl de Japanners in mijn boek opmerkelijk zijn omdat ze net niet voldoen aan die clichés.

Leegloop

Ik heb te veel boeken gelezen waarin een afstandelijk beeld van de Japanse cultuur en geschiedenis wordt gegeven en die verzanden in algemeenheden en stereotiepen. Zo heb ik het land nooit ervaren en daarom koos ik voor het zuihitsu-genre, een traditionele Japanse essayvorm waarin je dicht bij de persoonlijke ervaring blijft, wars van afgelijnde conclusies. Die zul je dus tevergeefs zoeken in mijn boek.

Japan is cultureel heel divers. Er is een groot verschil tussen het hoge noorden en Okinawa in het zuiden, maar de overheid ziet dat liever niet. Het credo dat alle Japanners gelijk zijn en in harmonie leven is fictie. Ik sprak met mensen in de regio van de Fukushima-kerncentrale die in 2011 getroffen werd door een tsunami. Zij voelen zich in de steek gelaten door de overheid. Het platteland loopt leeg. Er zijn dorpen waarvan meer dan de helft van de huizen leeg staat en de gemiddelde leeftijd rond de 75 ligt. Landelijke gebieden getroffen door een natuur- ramp hebben geen toekomst. Bewoners worden gedwongen om te verhuizen en jongeren keren na de heropbouw niet terug.

Sumo

Steeds meer sumo-kampioenen zijn buitenlanders. De nationalistisch gezinde Japanners reageren dan dat zij misschien hun gevechten wel winnen, maar niet de nodige waardigheid uitstralen, en ze vervloeken de tamme Japanse jeugd die sumo links laat liggen. Onlangs was president Trump in Japan. Hij bezocht de laatste dag van een toernooi. Dat duurt 15 dagen en na 10 dagen leek het te gaan tussen een Mongool en een Georgiër. Hoe gaan ze zich hieruit redden, dacht ik, tot die twee op wonderbaarlijke wijze bijna al hun laatste gevechten verloren en toch een Japanner won.

35 jaar geleden was ik voor het eerst in Japan. Ontkennen dat het Japanse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog massaal mensen heeft vermoord kon toen niet. In 1994 moest de minister van justitie daar nog voor aftreden. Het maatschappelijk discours is rechtser geworden, ook binnen de regering. Het is alsof in Duitsland de kleinzonen van Himmler en Goebbels als lid van de regerende partij zouden beweren dat de nazi’s in feite toch wel goede daden hebben verricht.

Het tekort aan arbeidskrachten om de vergrijzing op te vangen is de grootste uitdaging voor Japan. Er worden Filippino’s en Maleisiërs gehaald die men uiteindelijk liever vervangen zou zien door robots. Japan heeft het gewoon moeilijk met buitenlanders. Enerzijds zijn ze blij met toeristen die er hun cash komen uitgeven, anderzijds vinden ze het ook boertige pummels. In die zin is er weinig verschil tussen Tokio en Amsterdam.”

Luk Van Haute
Japan. Schetsen uit het leven 
Lannoo; 320 blz. € 24,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden