null Beeld

Klassiek & ZoPeter van der Lint

Jan Willem Loot was een orkestdirecteur en diplomaat in hart en nieren

Vijf orkesten speelden een grote rol in zijn ­leven, zoals hij op zijn beurt een rol van betekenis voor die vijf orkesten speelde. Jan Willem Loot leek geboren voor de functie van orkestdirecteur. Vorige week vrijdag overleed hij op 77-jarige leeftijd.

Ik leerde Jan Willem kennen toen hij directeur was van het Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPhO), alweer het derde orkest dat hij leidde. Hij was beminnelijk en bedachtzaam, geïnteresseerd en mededeelzaam, een diplomaat die wist wat hij wel en niet kon zeggen, maar die je altijd liet voelen dat de pers ertoe deed. Voor ik hem leerde kennen, was hij directeur geweest bij het Overijssels Philharmonisch Orkest, dat later Forum Filharmonisch heette, weer later Orkest van het Oosten, daarna Nederlands Symfonieorkest, kort daarop HET Symfonieorkest, toen weer Orkest van het Oosten, en nu – gefuseerd met Het Gelders Orkest – heet het uiteindelijk Phion. Ik schrijf dit lachwekkende rijtje namen expres even op, omdat het aangeeft hoe bizar en soms onnavolgbaar het eraan toe is gegaan de afgelopen decennia in Nederland orkestland.

Balanceerkunst

Loot ondervond die gekkigheid aan den lijve bij het NedPhO. Ook dat was een fusie-orkest waarin het Amsterdams Philharmonisch Orkest, het Utrechts Symfonie Orkest en het Nederlands Kamerorkest opgingen. Loot was eerst directeur geweest van het Amsterdamse orkest en werd dat na de fusie ook van het grote conglomeraat waarbinnen allerlei bloedgroepen hun draai moesten zien te vinden. Het vergde behoorlijk wat balanceerkunst en stressbestendigheid om dat nieuwe orkest in 1986 op de rails te krijgen en te houden. Zeker omdat beoogd chef-dirigent Edo de Waart er vrijwel meteen de brui aan gaf.

Loot schakelde snel en intuïtief en bedacht dat de Oost-Duitse Hartmut Haenchen, die hij in Nederland geïntroduceerd had, weleens de plaats van De Waart zou kunnen innemen. Het was een van Loots meest ­lumineuze ingevingen, want hoewel een en ander niet rimpelloos begon, groeide de combinatie NedPhO-Haenchen toe naar een ongekende bloeiperiode, zowel in de concertzaal als in de opera. De ultieme uitkomst van Loots intuïtie destijds was de fenomenale reeks uitvoeringen van Wagners Der Ring des Nibelungen bij De Nationale Opera in een regie van Pierre Audi en met het NedPhO en Haenchen glorieus in de bak.

Warme woorden

Ten tijde van die eerste cyclus van die Ring was Loot al benoemd tot algemeen directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO). Daar wist hij de nukkige Bernard Haitink over te halen terug te keren, en vond hij in Mariss Jansons de favoriete opvolger voor chef-dirigent Riccardo Chailly. Over al deze ‘avonturen’ van Loot schreef Franz Straatman, oud-muziekredacteur van Trouw, het boek De witte kuif op het frontbalkon, biografie en kroniek in een. 

Haenchen plaatste vorig weekend warme woorden over Loot op zijn Facebookpagina. Blij dat hij Jan Willem nog had kunnen bezoeken tijdens zijn ziekbed, schrijft hij. En hoe bijzonder het was dat Loot en hij twaalf jaar lang zonder frictie konden samenwerken. Haenchen noemt dat terecht een zeldzaamheid. Loots laatste baan was bij het Orchestre National de France. Chef-dirigent daar was destijds Daniele Gatti. Gatti had Loot meegemaakt als gastdirigent van het KCO. Het contact toen verliep kennelijk zo goed dat Gatti zelf Loot benaderde met de vraag of hij niet in Parijs wilde komen werken. Over de latere val van Gatti bij het KCO had Loot zo zijn eigen mening, maar die hield hij voor zichzelf. Diplomaat en orkestdirecteur in hart en nieren. 

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden