Boekrecensie

Jan van Mersbergen hint in zijn nieuwe roman naar het platteland als verborgen paradijs

Jan van Mersbergen Beeld Irwan Droog
Jan van MersbergenBeeld Irwan Droog

Jan van Mersbergen brengt zonder kwezelachtigheid vitaliteit van de mens in beeld.

Jan van Mersbergen (1971) is een heuse polderschrijver, het Nederlandse platteland is de favoriete plek van zijn verhalen. Maar zijn toon zou ik meer stads willen noemen, druk, soms zelfs op een niet onaangename manier kletserig. Dat was zelfs het geval in zijn roman ‘De ruiter’ waarin een afgedankt paard het woord voert.

In ‘De onverwachte rijkdom van Altena’ heeft een vrouw, Mar geheten, het hoogste woord. Ze is getrouwd met de zwijgzame polderjongen Frankie, en ze hebben een gehandicapte zoon Willem, z’n benen doen het niet goed. Mar zit in de zorg maar daar horen we haar nauwelijks over, ze praat vooral over het werk van haar man, die vijvers aanlegt in de omgeving van het half-verzonnen dorp Altena, waar ze allebei geworteld zijn. Vroeger was daar een meertje, aan de rand waarvan ze elkaar hebben leren kennen, een heerlijke plek om te zwemmen en te spelen, maar eigenaar Rochat zette er een hek omheen en sloot het af: weg paradijs! Als Rochat sterft, duikt zijn dochter Eef op, een schrijfster die het zaakje geërfd heeft maar het beheer ervan aan haar vroegere vriendin Mar en haar man overlaat. Die komen erachter dat zich in het meer een schat bevindt, waarmee ze de peperdure operatie van hun zoon Willem kunnen betalen. Volgt een geschiedenis van wat op de flaptekst ‘empathie, afgunst en solidariteit’ wordt genoemd, je zou ook kunnen zeggen de typische gevoelens van kleine gemeenschappen.

Zo’n klein, overzichtelijk groepje mensen geeft Van Mersbergen de kans hun diverse trekjes goed uit te lichten: stille Frankie, praatgrage Mar, dappere Willem, wereldse Eef, mysterieuze Rochat. Maar het verhaal begint met een mysterieuze Japanse gast, nota bene Murakami geheten, die voor de begrafenis van Rochat is overgekomen. Natuurlijk is die naam geen toeval, al is deze Murakami niet de schrijver zelf, maar het verhaal heeft wel een ietwat Murakami-achtige allure (die trouwens met het sprekende paard in ‘De ruiter’ misschien al ingezet was): de personages worden op hun levensweg aangestuurd door geheimzinnige krachten.

Cryptogram

null Beeld

Je kunt zeggen dat ‘De onverwachte rijkdom van Altena’ gaat over een concrete schat, maar misschien nog wel belangrijker is de bron van wijsheden die Van Mersbergen en passant aanboort. Ieder hoofdstuk begint met een cryptogram dat Mar oplost, opgaven die staan voor de levensraadsels op ons pad. Door songteksten te citeren, Japanse spreuken door zijn verhaal te roeren en oude mythische verhalen te vertellen, geeft Jan van Mersbergen als het ware richting aan zijn geschiedenis: hoe moet je omgaan met de schat van je leven, hoe bewaar of hervind je het paradijs? Bij alle vertelplezier en couleur locale is toch een wezenlijk trekje in Van Mersbergens romans dat hij de lezer een boodschap mee wil geven. Wanneer Mar de sleutel voor het omheinde meertje heeft gekregen zegt ze “Alles ligt stil. Toch geloof ik niet dat er niks kan zijn, dat het slechts een dooie plens water is.” Ik ben geneigd dat soort quasi-onopmerkelijke zinnen ook existentieel te lezen: overal is leven, overal zijn verborgen paradijzen, mensen zijn schatzoekers en parelvissers.

Van Mersbergen brengt de vitaliteit van de mens en zijn overlevingsdrang in beeld. Dat doet hij zonder kwezelachtigheid want zijn boeken hebben ook allemaal iets jongensachtigs: het zijn avonturen in de polder. Als Mar op zeker moment Amsterdam bezoekt en zelfs op een grote literaire uitgeverij vol BN’ers terechtkomt, kijkt ze op van de drukte en de allure van die stadse wereld, maar voelt ze van de weeromstuit ook iets van de oerkracht van haar eigen Altena met “Geen uitgesproken mensen hier die doen wat ze willen, desnoods op rolschaatsen in hun onderbroek. We hebben geen bezoekers, geen hotel, geen bakfietsen, geen geld dat wegwaait als boomblaadjes, niks van dat alles, en dat hebben we ook niet nodig. We hebben dit vlakke land en elkaar, en hoe ik het precies ga doen weet ik nog niet, maar met de voorwaarde die Rochat stelde ga ik mijn winst halen.”

Het zou me niet verbazen als Jan van Mersbergen, stadsbewoner voorzover ik weet, dat oerland als een soort paradijs ziet, waar hij met aanstekelijk plezier over schrijft.

Oordeel: het platteland als verborgen paradijs, aanstekelijk opgeschreven.

Jan van Mersbergen
De onverwachte rijkdom van Altena
Cossee; 272 blz. € 19,95

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden