Esther Scheldwacht als de oudere, Denise Aznam als njai Isah en Tara Hetharia als jonge Piranti vullen elkaar goed aan. Beeld Annemieke van der Togt
Esther Scheldwacht als de oudere, Denise Aznam als njai Isah en Tara Hetharia als jonge Piranti vullen elkaar goed aan.Beeld Annemieke van der Togt

TheaterrecensieLichter dan ik

Jammer, die zwart-witte kijk op Nederlanders in ‘Lichter dan ik’

Lichter dan ik
Korthals Stuurman Theaterproducties
★★★

Het licht is nog niet uit na de laatste scène van Lichter dan ik of de zaal veert als één man op in een luid juichend applaus. Premières met veel vrienden in het publiek krijgen vaak een grotere bijval dan je zou verwachten. Toch voelt het deze keer anders.

Vreugde en trots is het – en misschien wat schuldgevoel her en der? – omdat een vrij onbekend fenomeen uit de Indische koloniale geschiedenis vanuit de anonimiteit in het volle licht is gezet. Zonder het hoofdpersonage als een zielig iemand neer te zetten bovendien. Integendeel.

Lichter dan ik, naar de roman van Dido Michielsen, is de geschiedenis van een njai. Tot zeker ver in de negentiende eeuw was dat een jonge vrouw – veelal nog een meisje – die als huishoudster en minnares in huis werd genomen door een Nederlander. Ze kon zonder pardon weer worden afgedankt. Of doorgegeven aan een ander.

Michielsen gaf haar een naam en vertelt het verhaal vanuit Piranti/Isah’s eigen perspectief. Bewerkster Esther Scheldwacht en regisseur Olivier Diepenhorst versterken dat aspect door haar door drie actrices te laten spelen. Zij geven de drie fasen een eigen kleur, kunnen makkelijker door de tijd springen of zichzelf beschouwen als in herinneringen.

Uit de toon vallende schreeuwscène

Theatraal is dat een mooie vondst. Esther Scheldwacht als de oudere, Denise Aznam als njai Isah en Tara Hetharia als jonge Piranti vullen elkaar goed aan. Vooral in de manier waarop de aanvankelijk naïeve onbezorgdheid verandert in een verplichte onderdanigheid zonder aan persoonlijke waardigheid in te boeten. Jammer wel van een daarbij volstrekt uit de toon vallende schreeuwscène als zij haar kind kwijt dreigt te raken. Die wanhoop had Diepenhorst mogelijk wat Brechtiaans terughoudender (Krijtkring!) kunnen verbeelden.

Gevoelig suggestieve beelden zitten er wel degelijk in. Zoals een gezamenlijk door Isah en haar nieuwe werkgever weggedragen tekening een volgende ‘liefdes’-relatie inluidt. Of van twee verstrengelende handen op de rug van een bedrogen echtgenote.

Dat er wel degelijk iets liefdevols kon ontstaan, wordt helaas weersproken door de aperte zwart-witte kijk op de Nederlanders. Met name de eerste minnaar is uitgesproken onsympathiek. Benadrukt nog door een misselijk makende, zeer breed uitgemeten platvloerse mop over de clitoris.

Het maakt de voorstelling bij Korthals Stuurman harder en veroordelender dan het boek en juist daarom minder confronterend. De in de cultuur toen ingebedde vanzelfsprekendheid, waarmee inlandse vrouwen als huishoudelijke voorwerpen werden gezien, was zo schokkend omdat de mensen op zichzelf niet onaardig waren. Het thema maakt niettemin ook de voorstelling toch weer van belang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden