Muziekrecensie Jaap van Zweden

Jaap van Zweden is zo goed, moet hij niet de nieuwe chef-dirigent in Amsterdam worden?

Dirigent Jaap van Zweden tijdens het slotapplaus in het Koninklijk Concertgebouw. Beeld ANP

Klassiek
Concertgebouworkest/Van Zweden
Padding, Mahler, Stravinsky
★★★★★

Hoeveel volmaakte vrijages moeten ze hebben om de relatie te bezegelen? Hoe lang nog tot de officiële gang naar de notaris voor een geregistreerd partnerschap? Na het uitermate succesvolle en opwindende concert dat Jaap van Zweden en het Concertgebouworkest woensdag eendrachtig bewerkstelligden, zal die vraag bij velen in de zaal zijn opgekomen. En hoe langer je erover nadenkt, hoe meer het voor de hand ligt dat Van Zweden de nieuwe chef-dirigent in Amsterdam zou moeten worden.

Met Van Zweden op de bok zijn volle zalen in elk geval gegarandeerd. De drie concerten in Amsterdam deze week zijn stijf uitverkocht. Concerten waarop een spannend en origineel samengesteld programma op het hoogst denkbare niveau wordt uitgevoerd. Een nieuw stuk van Martijn Padding, gevolgd door het ‘Adagio en Purgatorio’ uit Mahlers Tiende symfonie in de versie van Mengelberg, en na de pauze Stravinsky’s ‘Le sacre du printemps’.

Rete-strak, scherp en sinister

Met dat woeste Stravinsky-stuk presenteerde Van Zweden zich bijna twee jaar geleden als nieuwe chef-dirigent van de New York Philharmonic. Het is een kolfje naar Van Zwedens hand die bij de laatste orkestrale klap in Amsterdam in precies dezelfde houding stond als in New York. Waarna het chique woensdagavondpubliek in euforie ontplofte. Deze ‘Sacre’ was dan ook rete-strak, scherp, sinister en kwam aan als een sloophamer. Met het orkest in blakende vorm riep Van Zweden de feeëriek-geheimzinnige sfeer van het stuk op alsmede de horror van de omineuze onontkoombaarheid van het offer. Een uitvoering als een blikseminslag.

Toen waren we de zachte noten van Paddings atypische stuk ‘Softly Bouncing’ al weer lang vergeten. De componist, die woensdag door de gemeente Amsterdam onderscheiden werd met de Andreaspenning, hield zich voor de verandering koest. Onderhuidse muziek, aangezwengeld door twee bedoeld-lullige melodica’s, met veel toonsherhalingen en weinig smoel. Veel bleef er niet van hangen en Stravinsky mepte elke nog nazinderende echo van Paddings stille muziek volledig de zaal uit.

Daartussen klonk dus voor het eerst sinds 1924 de versie die dirigent Willem Mengelberg samen met zijn assistent Cornelis Dopper maakte van twee delen van Mahlers onvoltooide Tiende. Met toestemming van de weduwe Mahler. Van Zweden probeerde deze versies van het Adagio en het Purgatorio overigens vorige maand al uit bij zijn orkest in Hong Kong. De dirigent bleef gelukkig niet hangen in het sentiment dat deze muziek aankleeft. Hij liet het mondjesmaat toe, maar zette toch vooral nuchter in op de moderniteit ervan. De kwaliteit van het orkest blonk hier onder Van Zwedens handen in zo’n beetje elke maat door. Een altvioolgroep om te zoenen, een nieuwe eerste hoorniste (Katy Woolley) om stilletjes voor te juichen, plus al die andere musici van het geplaagde orkest maakten er iets heel bijzonders van.

Herhaling vanavond. Morgen is er eveneens een concert maar dan met Brittens Vioolconcert in plaats van Mahler (uitzending zondag via NPO Radio4).

Lees ook:

Jaap van Zweden gaat op vakantie lekker vijf uur partituren bestuderen

Hoe vieren kunstenaars vakantie? Hoe laden ze hun creatieve batterij weer op? Vandaag: dirigent Jaap van Zweden neemt een kist vol partituren mee naar Zuid-Frankrijk.

De New York Philharmonic is blij met nieuwe orkestleider Jaap van Zweden: ‘Hij is een echte leider’

In 1987 nam violist Jaap van Zweden voor het eerst schutterig een dirigeerstokje in zijn handen. Het onopmerkelijke begin van een dirigentencarrière. Drie decennia later begint Van Zweden, die door critici hier veeleisend wordt genoemd, als chef-dirigent van de New York Philharmonic. ‘Ik ben grootvader geworden, dan treedt de mildheid binnen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden