IS verwoest oude beelden, Italië knapt ze weer op

Beeld anp

Ooit was Palmyra een bloeiende Romeinse stad. Italië voelde zich daarom geroepen om beelden te restaureren die IS had vernietigd.

Kunstwerken uit de antieke Syrische stad Palmyra, die door Islamitische Staat zwaar zijn toegetakeld, zijn voor de eerste keer naar het buitenland gebracht om daar te worden gerestaureerd. De eer komt Italië toe. Sinds eind december zijn experts in Rome bezig om twee marmeren bustes, waarvan de gezichten met een hamer kapot zijn geslagen, in hun volle glorie te herstellen. Aan het eind van de maand zullen de opgeknapte kunstwerken worden teruggeven aan de Syrische autoriteiten in Damascus.

In het Hogere Instituut voor Conservatie en Restauratie van het ministerie van Cultuur, aan de oever van de Tiber, is een klein team voorzichtig in de weer met de beschadigde bustes. Het gaat om twee beelden van aristocraten uit Palmyra die in de tweede of derde eeuw na Christus zijn begraven; de bustes dienden ter versiering van hun graftombes.

De beelden hingen jarenlang ongestoord in het Archeologische Museum van Palmyra. Maar toen in mei 2015 duidelijk werd dat IS de archeologische locatie wilde veroveren, heeft de archeologische dienst uit Damascus in allerijl zo veel mogelijk kunstwerken uit het museum gehaald en in de Syrische hoofdstad in veiligheid gebracht.

De twee bustes waren echter zo stevig aan de muur bevestigd dat ze moesten worden achtergelaten, net als een aantal mozaïeken en grote standbeelden. Toen IS Palmyra eenmaal had ingenomen, heeft de groepering er enorm huisgehouden: tombes en tempels zijn opgeblazen en in het museum zijn de twee bustes kapot geslagen.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Beeld anp

Afgebroken brokken

In maart 2016 kreeg het Syrische leger Palmyra tijdelijk weer in handen. De archeologische dienst heeft de beschadigde bustes met de afgebroken brokken en stukjes marmer toen alsnog naar Damascus gebracht. Francesco Rutelli, voormalig minister van Cultuur, hoorde daarvan en wilde iets doen. Hij leidt tegenwoordig een vereniging die zich inzet voor internationale culturele samenwerking.

Rutelli maakte contact met Damascus en bood aan om de kunstwerken in Italië te laten restaureren. "Ik vond het verschrikkelijk om te zien hoe IS in het prachtige Palmyra, dat bijna tweeduizend jaar geleden een bloeiende stad van het Romeinse rijk was, expres kunst aan het verwoesten was. Die terroristen willen opzettelijk beschaving vernietigen. Dat kunnen wij niet accepteren", legt hij uit.

Met behulp van het Italiaanse ministerie van Cultuur konden de bustes naar Libanon worden gebracht en van daaruit naar Rome gevlogen. Dario Franceschini, de minister van Cultuur die de marmeren kunstwerken gisteren kwam bekijken, ziet geen enkel probleem in deze samenwerking met het bewind van de Syrische president Bashar al-Assad. "Wij bedrijven culturele diplomatie.

Dat doet Italië al decennia, om zelfs bij grote politieke problemen belangrijke banden in stand te houden. Deze bustes zijn voor ons ook geen erfgoed van het Syrische regime, maar van de hele mensheid. Daarom moet het worden beschermd en hersteld en wij Italianen zijn er trots op daarin te excelleren."

Alleen haar neus ontbreekt nog

De ene buste is die van een vrouw. Haar hoofd is bedekt met een sluier, ze draagt een met parels bedekte haarband en een ketting. De andere buste is die van een man. Hij draagt een toga en een mantel om zijn schouders. In het Hogere Instituut voor Conservatie en Restauratie zijn ze onder de indruk van de buitenlandse gasten. “Dit is buitengewoon cultureel erfgoed, dat me raakt”, vertelt Gisella Capponi, die de leiding over het instituut heeft. “Ik moet denken aan het verdriet dat de families van deze twee belangrijke personen vanwege hun overlijden moeten hebben gehad.”

Met behulp van de originele stukjes marmer is het gezicht van de vrouw al bijna helemaal hersteld, alleen haar neus ontbreekt nog. Voor het deel van het hoofd van de man dat is weggeslagen, is een prothese van plastic gemaakt. Die is nu nog spierwit, maar zal de wat gelige kleur van de rest van het beeld krijgen.

Ook Francesco Rutelli ziet geen ethische bezwaren. "Bescherming van erfgoed gaat boven alles. Italië kiest daarbij geen partij. Wij willen juist een veilige haven voor erfgoed zijn, dat is een mooie rol voor ons land. Daarbij staan we boven alle partijen."

De kosten van de opknapbeurt, zo'n 7.000 euro, zijn voor rekening van het ministerie van Cultuur. Eind februari komen Syrische archeologen de beelden ophalen. Rutelli: "Ik meen dat de bustes onderin de Centrale Bank in Damascus terechtkomen, waar ze geen gevaar lopen. Zodra het in Palmyra weer veilig is, zullen ze daar terugkeren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden