null Beeld
Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Is toewerken één woord?

Peter-Arno Coppen

Op de NOS-website werd gezegd dat ploegleider Merijn Zeeman maar acht woorden nodig had om zijn gevoelens te beschrijven: “Dit is waar we jarenlang naartoe hebben gewerkt.” Op neerlandistiek.nl ontstond hierover discussie. Moest ‘naartoe’ niet los worden geschreven, en waren het daarom dus geen negen woorden?

De Taalunie leek dit te bevestigen. Die stelde dat het hier gaat om ‘toewerken naar iets’. Dat betekent dat ‘toe’ een deel is van het werkwoord, en los moet worden geschreven van ‘naar’. Toch bleek er in Van Dales woordenboek de letterlijke uitdrukking ‘ergens naartoe werken’ te staan. Wie heeft er nu gelijk?

Als autoriteiten het niet met elkaar eens zijn, moet je naar hun argumenten kijken. De Taalunie heeft een punt als ze opmerkt dat je bij ‘toewerken naar iets’ niet anders kunt dan besluiten dat ‘toe’ tot het werkwoord behoort. Je kunt dit niet bij elk werkwoord doen. Als je bijvoorbeeld hebt ‘ergens naartoe lopen’ dan kun je daar niet van maken ‘toelopen naar iets’.

De spellingregels hakken geen knoop door

Van Dale licht het voorbeeld niet verder toe, maar je kunt wel een argument bedenken om ‘toewerken’ niet in het woordenboek op te nemen. Het kan alleen maar voorkomen met een zinsdeel met ‘naar’, dus dat ‘toe’ lijkt wel degelijk nog bij dat ‘naar’ te horen.

Taalkundig gezien is dit een geval van ‘incorporatie’. Achterzetsels, zoals ‘af’ (van iets af), ‘mee’ (met iets mee) en ‘heen’ (door iets heen) worden gemakkelijk in werkwoorden opgenomen. Zo kun je iets krijgen als ‘We zouden door die opening moeten heenkruipen’. Je kunt dan niet zeggen dat ‘heenkruipen’ meteen een zelfstandig voorkomend woord is, maar het heeft er in zo’n zin wel kenmerken van. Morfologen spreken van een ‘syntactische samenstelling’.

Moet je dan toch ‘naar toe’ schrijven? Tja, de spellingregels hakken hier geen knoop door. Je kunt beide spelwijzen dus verdedigen.

Peter-Arno Coppen en Ton den Boon helderen grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u op. Ook een taalvraag? Mail peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden