TaalPeter-Arno Coppen

Is regen wat de klok slaat of is wat de klok slaat regen?

Op de tv hoorde ik de weervrouw de afgelopen dag als volgt schetsen: ‘Regen was wat de klok sloeg’. Vreemd, dacht ik, die volgorde hoor je niet zo vaak. Hoe zit dat?

De uitdrukking met ‘wat de klok sloeg’ komt naar mijn taalgevoel meestal voor in een constructie met ‘het’. ‘Het was regen wat de klok sloeg’ zou ik dus verwacht hebben. Toen ik het nazocht, las ik dat de oorspronkelijke vorm zelfs altijd ook een klein woordje ‘al’ bevatte: ‘Het was al regen wat de klok sloeg’, of, moderner: ‘Het was allemaal regen wat de klok sloeg’.

Als je dit zou moeten ontleden, zou je vermoedelijk ‘het’ interpreteren als een voorlopig onderwerp, dan een naamwoordelijk gezegde ‘was regen’ (iets was regen), en dan de bijzin als het eigenlijke onderwerp: ‘Wat de klok sloeg was regen’.

Het lijkt erop dat de weervrouw onderwerp en naamwoordelijk deel heeft omgewisseld: in haar versie is ‘regen’ het onderwerp (het is moeilijk om het anders te lezen) en ‘wat de klok sloeg’ is het naamwoordelijk deel (regen was iets). Is dat dan fout?

Afgezien van het feit dat je van een veroordeling niet heel veel wijzer wordt, is de ontleding ook niet helemaal zeker. Je hebt immers ook zinnen als ‘Hij is altijd weer degene die het weet’, die je ook met behulp van zo’n voorlopig onderwerp kunt omzetten naar ‘Het is altijd weer hij die het weet’. En daarin zou je dus toch ‘hij’ op grond van de betekenis als onderwerp moeten zien. Ook dit is echter weer niet helemaal zeker, omdat ‘het’ in eerste positie alleen het onderwerp kan zijn. Je kunt bijvoorbeeld niet zeggen ‘Het ben ik’, wel ‘Dat ben ik’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden