TaalPeter-Arno Coppen

Is het sap geperst? Of toch de sinaasappel?

Naar aanleiding van de aflevering van vrijdag over de betekenis van ‘vers geperst sap’ signaleerden meerdere lezers ineens allerlei onlogische eigenschappen van deze constructie. Zo merkte er een op dat het persen van sap niet zoveel zin heeft omdat sap immers al vloeibaar is. En een ander vond dat ‘geperst sap’ niet klopt, omdat het gaat om ‘geperste sinaasappels’ en niet om ‘geperst sap’.

Ik denk dat hier de logica wat al te eenvoudig is toegepast. Er zijn meer werkwoorden met een ­zogeheten scheppende betekenis. Als je het hebt over ‘een verhaal schrijven’, dan kun je opmerken dat het verhaal pas ontstaat na (en door) het schrijven. Als je begint te schrijven, dan is er nog geen verhaal, en ook tijdens het schrijven kun je volhouden dat het verhaal er nog niet is. Het verhaal is het resultaat van het schrijfproces. Iets soortgelijks heb je bij ‘brood bakken’ of ‘een gedachte vormen’. Als je het hebt over het persen van sap, dan gebruik je ‘persen’ dus als een scheppend werkwoord.

Veranderingswerkwoord

Het persen van sinaasappels is een ander verhaal. Dan gebruik je persen als een veranderingswerkwoord. Het persen is dan een bewerking op de sinaasappels, die het sap oplevert. Persen kun je dus op twee manieren gebruiken. Er is niets mis met geperst sap.

Misschien dat de lezers de indruk kregen dat ik iets onlogisch observeerde in ‘vers geperst sap’, maar dat was ook niet de bedoeling. Ik signaleerde bij ‘vers geperst sap’ een betekenis ‘zojuist geperst sap’, die een zekere verwachting opriep. Die betekenis zie je ook in ‘vers geplukte aardbeien’. Dat zijn aardbeien die zojuist geplukt zijn.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden