Taal Peter-Arno Coppen

Is het nu onder op of onderop?

De vorige keer had ik het over de woordgroep ‘onder op de stapel’. Toen ik dat opzocht op het internet (je moet altijd alles opzoeken), vroeg Google mij: ‘Bedoelde u onderop de stapel?’ Nee, Google, dat bedoelde ik niet, maar interessant dat je het vraagt.

Meestal zijn spellingvraagstukken frustrerend of oninteressant. Je kunt er nog zo’n duidelijk taalgevoel bij hebben, maar als je het opzoekt en het blijkt anders te zitten dan heb je gewoon pech gehad. Daar kun je niet eens over nadenken. Er zijn een paar uitzonderingen.

Wat is hier aan de hand? Je hebt een voorzetsel ‘op’, dat nader gepreciseerd wordt door een bijwoord ‘onder’. Zo heb je ook ‘voor in de trein’ of ‘achter in de auto’. Die twee kun je ook combineren tot één woord, maar dan heb je een bijwoord. Zo heb je ‘De koffers liggen achter in de auto’, maar ook ‘De koffers liggen achterin’.

Statistisch oordeel

De echte taalgevoeligen kunnen het horen. Bij het bijwoord ligt de klemtoon op het tweede deel (‘achterín’), bij de twee woorden op het eerst (‘áchter in’).

Waarom zorgt dit soms voor verwarring? De combinaties zijn vast, en soms kun je ze niet eens los hebben. Bij ‘voor aan de zin’ kun je ‘voor’ niet eens weglaten (‘Dit zinsdeel staat aan de zin’). Daardoor ontstaat gemakkelijk de indruk dat die combinatie één woord is. Dus hebben mensen de neiging om het aan elkaar te spellen.

Het lijkt erop dat dit inmiddels al zo vaak gebeurt, dat Google met zijn statistische oordeel, ‘onderop de stapel’ waarschijnlijker vindt dan ‘onder op de stapel’. Het nieuwe voorzetsel ‘onderop’ komt er dus aan. Het wachten is op ‘eronderop’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden