Is het niet zonde om een toporkest op te laten treden met de Harry Potter-soundtrack?

Daniel Radcliffe speelt Harry Potter in ‘Harry Potter and the Goblet of Fire’. Beeld Reuters

Het Rotterdams Philharmonisch speelt maar liefst vijf avonden live bij ‘Harry Potter en de vuurbeker’. Drie concerten zijn al helemaal uitverkocht. Waarom leent een toporkest zich voor zulke kitsch?

‘Magie in de concertzaal’, belooft het Rotterdams Philharmonisch Orkest op zijn website. Dat moet je letterlijk nemen, want deze week staat tovenaarsleerling Harry Potter op het programma. Vanaf morgen begeleidt het orkest vijf avonden achtereen de film ‘Harry Potter en de vuurbeker’. Het loopt storm: drie vertoningen zijn al uitverkocht.

Volle zalen, altijd fijn. Toch roept de succesformule ook vragen op. Want is het niet zonde om zo’n toporkest in te zetten voor de kitsch van een commerciële film? En is het geen gruwel voor de musici om hun geliefde Beethoven, Mahler en Debussy in te ruilen voor de eerste de beste notenstrooier uit Hollywood?

Dit soort vooroordelen helpt Floris Don graag de wereld uit. “De muziek uit de eerste drie Harry Potter-films is gemaakt door de Amerikaan John Williams”, begint de programmeur van het Rotterdams Philharmonisch. “Dat vind ik een van de grootste filmcomponisten van de afgelopen eeuw. De muziek van ‘Star Wars’ en ‘Jurassic Park’ is ook van zijn hand. Hij heeft veel gevoel voor drama. Zijn muziek tilt de films echt naar een hoger plan. Als het pure kitsch was, zouden we ons er nooit voor lenen.”

Geen simpele deuntjes

Williams behoort niet tot de experimentele avantgarde, maar schrijft ook geen simpele deuntjes, gaat Don verder. Sommige passages zijn behoorlijk pittig voor het orkest. En in de muziek valt van alles te beleven. Er zitten zelfs leidmotieven in, net als in Wagner-opera’s: korte thema’s, horend bij een personage.

Het beroemdste is ‘Hedwig’s theme’: deze dromerige muziek klinkt voor het eerst bij het uitvliegen van uil Hedwig – Harry’s vriend en postbezorger. Het thema keert in alle Harry Potter-films terug en geldt inmiddels als officiële soundtrack. Don hoort er ‘een gewaagde modulatie’ in die ‘veel spanning en magie’ belooft.

Ook de instrumentatie is buitengewoon knap, meent de programmeur. Uiteraard schalt er veel koper en vliegen de bekkens en cimbalen je om de oren, zoals het een spannende actiefilm betaamt. Maar er is ook ruimte voor subtiliteit. Zo voegt Williams soms blokfluiten toe om een middeleeuwse sfeer te creëren.

Nu wil het geval dat de legendarische Amerikaan alleen de eerste drie films uit de achtdelige Harry Potter-reeks op muziek heeft gezet. Voor deel vier, deze week aan de beurt, tekende Patrick Doyle. De delen erna werden uitbesteed aan Nicholas Hooper en Alexandre Desplat. “Het is spannend hoe deze componisten het stokje van Williams hebben overgenomen”, erkent Don. “Maar ik heb er alle vertrouwen in.”

Ter plekke gespeelde filmmuziek heeft duidelijk meerwaarde boven een versie op band, meent de programmeur. “Je krijgt de live-beleving die je normaal alleen bij toneel of een concert ervaart. Het komt heel dichtbij. Toen ik dat een keer had ervaren, was ik om, terwijl ik toch geen Potter-fan ben.”

Drie jaar geleden speelde het Rotterdams Philharmonisch deel één uit de Harry Potter-reeks, een proef om nieuw publiek te trekken. Het werkte fantastisch. De zaal zat voor 90 procent vol met mensen die nooit eerder naar het orkest waren komen luisteren. Nog uitzonderlijker: de helft van de bezoekers was onder de 45 jaar. De fans komen voor elke nieuwe film terug, al zijn de kaartjes met 39 tot 69 euro prijzig. Een enkeling gaat wellicht zelfs ook eens naar een gewoon concert.

Blijvertje

Filmmuziek is daarom een blijvertje. “Het geldt sinds tien jaar als wereldwijde groeimarkt”, zegt Don. “Naast Harry Potter willen we ook vaker art-housefilms doen, zoals vorig jaar met ‘Phantom Thread’ op het Internationaal Filmfestival Rotterdam.”

Voor de traditionele concertganger kan het even slikken zijn, zeker zo’n populaire film. Ineens zit je midden tussen de kinderen in tovenaarskostuum, toegestroomd met hun ouders of opa en oma. Maar er heerst wel degelijk eerbied voor de muziek, verzekert Don. Dat merk je tijdens de aftiteling. “De bezoekers zijn dan muisstil. Ze luisteren minutenlang ademloos naar het orkest dat nog even flink uitpakt.”

Inclusief pauze duurt zo’n voorstelling drie uur. Dat is zwaar voor de musici, die in feite een kleine Wagner-opera opvoeren. Toch protesteren ze niet. “Ze vinden het leuk”, zegt Don. “Het geeft veel voldoening om te spelen voor een zaal vol mensen die na ­afloop joelen.” Deel vijf van Harry Potter staat daarom al geprogrammeerd voor januari volgend jaar. “Als het aan ons ligt, werken we de acht delen allemaal af.”

Lees ook:

De Wagner van de filmmuziek

De opzwepende muziek die John Williams voor de ‘Star Wars’-cyclus componeerde, droeg in hoge mate bij aan het succes ervan. Luke Skywalker zonder zijn eigen leidmotief? Ondenkbaar.

Vergeten filmmuziek van Sjostakovitsj

Review - Filmmuziekkenner Theodore van Houten slaagde er jaren geleden weer eens in om een vergeten kunstwerk uit het stof der vergetelheid te halen. In 2003 vond de wereldpremière plaats van de Russische film ‘Odna’ (1930-’31), compleet met de integrale orkestmuziek van Dmitri Sjostakovitsj.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden