null Beeld
Beeld

TaalTon den Boon

Is een ons nog wel voor alle generaties 100 gram?

‘Ik ben van 1946’, begint een lezer zijn mailbericht over een recente taalobservatie. Bij de bakker had hij ‘aanlokkelijke brokken pure chocolade met cranberry’s en walnoten’ gezien. Toen hij er 3 ons van bestelde, woog de verkoopster 160 gram af en vroeg of dat ongeveer de bedoeling was. Na wat heen en weer praten, kwam de aap uit de mouw: de verkoopster kende het woord ons wel, maar wist niet hoeveel gram ermee bedoeld werd.

Een ‘dame van middelbare leeftijd’ die eveneens in de bakkerszaak was, bemoeide zich met het gesprek en signaleerde wat betreft de woorden ons en pond een ware kenniskloof tussen ouderen en jongeren: ‘Ouderen vinden het nog normaal om een ons of een pond te bestellen, maar jongeren kennen die begrippen lang niet altijd meer’. Heeft de dame gelijk, wil de lezer weten.

Om die bewering te toetsen, zouden we eigenlijk een enquête onder verschillende leeftijdsgroepen moeten houden, maar de tweet van een zekere, nog jeugdige Chantal is in dit geval misschien veelzeggend: “Ik heb moeten googelen hoeveel een ons is omdat m’n collega ‘een ons ham’ wilde. Zeg gewoon 100 gram man.”

Niet in de kookrubrieken

In de krant is ‘een pond kaas’ of ‘een pond gehakt’ nog vrij gewoon, maar in hetzelfde medium wordt ‘1, 2, 3 ons’ inderdaad niet vaak meer gebruikt als maataanduiding. Tekenend is dat de woordgroep ‘een ons’ de laatste jaren vaker wordt aangetroffen in uitdrukkingen als ‘tot je een ons weegt’ of een ‘onsje geluk’ dan dat het woord letterlijk gebruikt wordt in de kookrubrieken.

Het heeft er alle schijn van dat een ons – vooral als het woord in de verkleinvorm wordt gebruikt – niet meer door iedereen ervaren wordt als een precieze maat. Een onsje spekjes betekent in de praktijk ongeveer 100 gram. Daarmee beweegt ons(je) zich in de richting van andere vage maateenheden als ‘een handje peterselie’, ‘een maatje jenever’ en een ‘mespunt zout’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden