TaalTon den Boon

Is een dip nog steeds een tijdelijk fenomeen?

null Beeld
Ton den Boon

De taalvorm was in ons taalgebied al bekend als stam van het werkwoord dippen (dopen) en als eerste deel van dipsaus (saus waarin je een borrelhapje doopt), toen het Nederlands het zelfstandig naamwoord dip rond 1975 aan het Engels ontleende ter aanduiding van een tijdelijke daling. Bijvoorbeeld in de waardering van aandelen, in de productie of in de handel (een dip in de koersen, in de woningbouw), een recessie (een economische dip) of een tijdelijke inzinking in iemands fysieke of mentale gesteldheid (in een dipje zitten, een motivatiedip hebben).

Vrij snel werd duidelijk dat ‘dip’ in deze nieuwe betekenissen doorgaans als eufemisme fungeert: een economische dip klinkt nu eenmaal overkomelijker dan een recessie en in een dipje zitten klinkt minder ernstig dan een depressie hebben. Dat komt doordat een dip per definitie verwijst naar een daling, achteruitgang of inzinking die van tijdelijke aard is.

Geen pleonasme meer

Hoewel? De laatste tijd zijn uitdrukkingen als ‘permanente dip’ en ‘structurele dip’ gangbaar geworden, met als neveneffect dat de woordgroep ‘tijdelijke dip’ door veel taalgebruikers niet meer als een pleonasme zal worden ervaren. Kortom, de hedendaagse dip kan weleens wat langer duren dan het dipje van vroeger. Mogelijk was minister De Jonge zich daar niet van bewust toen hij onlangs de teruggang in de bouw van nieuwe woningen luchtigjes afdeed als een ‘bouwdip’.

In het Engels was dip onder meer in gebruik ter aanduiding van een geringe waardedaling. In die economische betekenis is dip verder terug te voeren op het Engelse werkwoord to dip (dalen of doen dalen), waarmee ook ons werkwoord dippen – zowel in de betekenis dopen (een chipje in een sausje dippen) als in de betekenis achteruitgaan – verwant is. Dat Engelse werkwoord, dat in de brontaal sinds de 16de eeuw wordt aangetroffen, is op zijn beurt van Germaanse herkomst en verwant met ons woord diep.

Peter-Arno Coppen en Ton den Boon helderen grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u op. Ook een taalvraag? Mail peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden