QuizWoke

Is die tweet woke of niet? Een politiek-correcte quiz

null Beeld Hedy Tjin
Beeld Hedy Tjin

Woke begon als een woord voor mensen die racisme bestrijden. Tegenwoordig staat het voor diverse protestbewegingen. In felle Twitterdiscussies wordt uitgevochten wat wel en niet woke is. Voelt u de tijdgeest goed aan?

Woke of niet woke, dat is de kwestie. Ben je niet woke als je onderscheid maakt tussen een trans vrouw en andere vrouwen? Als je een #BlackLivesMatter-demonstrant erop wijst dat álle levens ertoe doen? Of als je lhbti+ aanstellerig veel letters vindt?

Woke begon als een Amerikaans woord voor mensen die zijn ‘ontwaakt’ in de strijd tegen racisme. De afgelopen paar jaar groeide het uit tot een parapluterm voor protestbewegingen als #MeToo, #BlackLivesMatter (BLM), #TransRightsAreHumanRights en #FreePalestine. Intussen zijn tegenstanders van politieke correctheid het als een scheldwoord gaan gebruiken. Volgens hen is ‘wokeness’ te ver doorgeschoten.

Op sociale media als Twitter worden felle debatten gevoerd over wat je tegenwoordig nog mag zeggen. Wanneer is iets een onschuldige grap, en wanneer wordt er gesproken van discriminatie? Test uw wokeness aan de hand van deze tweets over twee van de grootste woke-thema’s van het afgelopen jaar: racisme en transrechten.

1. ‘Mensen die menstrueren.’ Die noemden we vroeger toch vrouwen?

J.K. Rowling, schrijfster van de Harry Potter-boeken en de Fantastic Beasts-films, zag vorig jaar een opiniestuk getiteld Een gelijkere post-Covid-19 wereld creëren voor mensen die menstrueren. ‘Mensen die menstrueren’, twitterde zij. ‘Ik weet zeker dat er vroeger een woord voor die mensen was.’ Voor de grap deed ze alsof ze moest zoeken naar de Engelse term voor vrouwen. ‘Wumben? Wimpund? Woomud?’

Er kwamen duizenden woedende reacties. Rowling werd uitgemaakt voor transfoob, Terf (‘trans-exclusionary radical feminist’) en zelfs Voldemort (de kwaadaardige tovenaar uit haar verhalen). Door ‘mensen die menstrueren’ gelijk te stellen aan vrouwen, zou zij suggereren dat trans vrouwen geen vrouwen zijn.

Rowling stelde dat zij de rechten van transpersonen hoog heeft zitten, maar dat ze het concept van biologische sekse – dat je wordt geboren in een mannen- of vrouwenlichaam – niet wil uitgummen. Waarop anderen antwoordden dat het opiniestuk dat ze aanhaalde sprak van ‘meisjes, vrouwen en non-binaire personen die menstrueren’. Het artikel sloot vrouwen niet uit; Rowling leek mensen die zich niet thuis voelen in binaire man/vrouwhokjes uit te sluiten.

Meer kritiek volgde. Waren vrouwen die niet menstrueerden vanwege de menopauze of een spiraal dan ook geen vrouwen meer? Helaas bleef het niet bij debat. Afgelopen juli vertelde de schrijfster dat ze honderden doodsbedreigingen had ontvangen. Het is onduidelijk of de dreigers oprechte transactivisten of onruststokende Twittertrollen waren. In ieder geval was Rowling niet de eerste die een boze menigte achter zich aan kreeg.

2. Als mensen zelf mogen bepalen of ze man of vrouw zijn, tast dat de rechten van vrouwen aan in de sport, in gevangenissen, toiletten en opvanghuizen

Caroline Franssen, een relatiecoach voor vrouwen, schreef begin 2020 een opiniestuk in Trouw. Aanleiding was een mogelijke wetswijziging die Nederlanders in staat zou stellen om zonder doktersverklaring hun geslacht officieel te wijzigen – van man naar vrouw of vice versa.

“Deze wet moet worden tegengehouden”, schreef Franssen. “Vrouwen kunnen namelijk aan de buitenkant niet zien of een ‘man in een jurk’ gevaarlijk of onschuldig of wel of niet geopereerd is.” Straks gaan die mannen in jurken hun aangepaste geboorteaktes gebruiken om toegang te krijgen tot de vrouwen-wc.

Kan iedere topsporter binnenkort kiezen om als vrouw aan een wedstrijd deel te nemen? Kan iedere veroordeelde misdadiger aanspraak maken op plaatsing in een vrouwengevangenis? Waar hoort de lat voor het kiezen van je gender te liggen?

Vaak worden deze vragen beantwoord met hetzelfde soort reacties dat Franssen en Trouw op Twitter kregen. Zoals: “Zelden zulke transfobe artikelen gelezen in serieuze media.” Of: “Het stuk gaat al heel snel over naar regelrecht haat en angst zaaien jegens trans vrouwen.” Eén persoon stelde dat genderdysforie en transitie geen keuzes zijn, “tenzij je zelfmoord volstrekt acceptabel acht”.

Dat laatste citaat behoeft misschien enige uitleg. Genderdysforie is een sterk gevoel van onbehagen van mensen die zich niet thuis voelen bij hun fysieke geslacht (bijvoorbeeld vrouwelijk), omdat zij zichzelf anders ervaren (bijvoorbeeld mannelijk). Als je hen de transitie naar een ander gender ontzegt, heb je er volgens bovenstaande reactie kennelijk geen probleem mee als die mensen zelfmoord plegen.

3. Twee transvrouwen gearresteerd bij een etentje

Over deze kunnen we kort zijn. “Twee transvrouwen werden gearresteerd bij een etentje”, twitterde NRC Handelsblad in mei. “De laatste maanden wordt in Kameroen steeds harder opgetreden tegen lhbti’ers.”

Deze tweet leidde niet tot ophef, en dat zou ook wel erg flauw zijn geweest. Toch blijkt er iets op aan te merken. Misschien is het u opgevallen dat trans vrouwen in dit stuk tot nu toe met een spatie ertussen is geschreven. Dat is geen grammaticale slordigheid. De gedachte erachter is dat trans, of transgender, een bijvoeglijk naamwoord is, dat slaat op een eigenschap van sommige mensen.

Wie trans man of trans vrouw aan elkaar schrijft, reduceert de persoon of groep tot die eigenschap. ‘Geen man die trans is, maar slechts een transman.’ Niet dat NRC hier alleen de mist ingaat: bij Trouw gaat dit ook vaak mis.

4. Betrek meer niet-witte mensen bij onderzoek naar het koloniale verleden

Vroeger verdienden witte mensen aan de directe uitbuiting van mensen van kleur. Nu verdienen witte historici aan onderzoek naar het koloniale verleden. Dat stelde Lara Nuberg in december in Het Parool. Nuberg is zelf historicus, en zoekt manieren om nazaten van gekoloniseerden mee te laten profiteren aan zulk onderzoek.

Ook hier kwamen een hoop boze reacties op. Ditmaal niet uit politiek correcte kringen, maar uit een andere hoek. “Het is blank, niet wit. Dat is racistisch taalgebruik”, reageert iemand. “Waarom gebruiken jullie dat denigrerende woord ‘wit’ terwijl je weet dat blanken daar een hekel aan hebben en het ook nog een lelijk anglicisme is?” vraagt een ander. Waarop een derde persoon antwoordt: “Omdat ze ons willen onderdrukken.” Wat is híér nou weer aan de hand?

Steeds meer media spreken de laatste jaren van witte in plaats van blanke mensen. Zo kondigde NOS in 2018 aan de overstap te maken, “omdat blank in tegenstelling tot zwart een positieve connotatie heeft. Blank roept associaties op met rein en schoon, en zwart is dat dan blijkbaar niet.” Van een verbod op het woordje blank was trouwens geen sprake.

Onzin, vond de ombudsman van het Belgische VRT. Hij had geen speciale associaties met blank. “Hoelang zal het overigens duren voor iemand ontdekt dat bij ‘wit’ óók positieve connotaties ‘gevoeld’ kunnen worden: maagdelijk wit, een witte bruidsjurk, zuiverheid en wit geld tegenover zwart geld”, vroeg de ombudsman.

En sommigen gingen dus nog verder. Zoals publicist Bernadette de Wit. Zij is degene die zei dat ‘ze ons willen onderdrukken’. En ze schreef ook het volgende opiniestuk.

5. Waarom zouden we geen n-woord, blanke of allochtoon meer mogen zeggen?

In deze tweet van aspirant-omroep Ongehoord Nederland stond het n-woord voluit geschreven, niet alleen de eerste letter. De tweet hoort namelijk bij een opiniestuk van Bernadette De Wit, die vindt dat je alles moet mogen zeggen. “Een paar hard schreeuwende Surinamers gebruikt ónze moedertaal als wapen tegen blanke Nederlanders”, zegt ze in het stuk zelf.

Ook keurt ze in het artikel etnisch profileren door de Belastingdienst goed: “Die extra controle is in de ogen van heel veel Nederlanders terecht: uit onderzoek is bekend dat Marokkanen en Turken, inwoners met een dubbele nationaliteit, massaal frauderen met uitkeringen en toeslagen.” Haar bewijs: een onderzoek uit het jaar 2000.

Waarschijnlijk kunt u al raden of dit bericht woke of niet is. Hoe dan ook is het een herinnering dat woke-activisten geen monopolie hebben op vergaande uitspraken.

6. Ik heb familie van alle rassen, geloofsovertuigingen en ideologieën. #blacklivesmatter moet niet veranderen in #blacklivesbetter

Terry Crews is een Amerikaanse acteur. Misschien kent u ’m van films als White Chicks of de komische politieserie Brooklyn Nine-Nine. Maar Crews is ook een man die zich inzet voor vrouwenrechten en tegen seksisme. Zo was hij in 2017 een groot voorstander van de #MeToo-beweging. Drie jaar later kwam hij veel in de media vanwege deze tweet.

“Als je een kind van God bent, dan ben je mijn broeder of zuster”, begint het bericht. “Ik heb familie van alle rassen, geloofsovertuigingen en ideologieën. We moeten ervoor zorgen dat #blacklivesmatter niet verandert in #blacklivesbetter.” Crews pleit hier voor gelijkheid. Zwarte levens zijn belangrijk, zonder superieur te zijn.

Een mooi sentiment, maar binnen de context van de BLM-beweging ervaarden mensen het als een verraad. Niet omdat zwarte levens volgens hen wél superieur zijn, maar omdat zijn woorden sterk herinnerden aan de tegenbeweging #AllLivesMatter.

Black Lives Matter werd in de VS populair als reactie op politiegeweld tegen zwarte Amerikanen. Sommige witte mensen noemden het racistisch om te zeggen dat zwarte levens ertoe doen. Zij vonden dat je moest zeggen dat álle levens ertoe doen. BLM-demonstranten verdedigden hun slogan met het argument dat specifiek zwarte levens onder vuur lagen. Ze vergeleken het met het blussen van een huis dat in brand staat: niemand noemt dat discriminerend tegenover huizen die in orde zijn.

Je zal Crews maar zijn. Geroemd als gelijkheidsstrijder, en dan ineens bestempeld als vijand van het gevecht tegen structureel racisme. Context is alles in de wereld der wakkeren.

De antwoorden: 1: niet woke. 2: niet woke. 3: niet woke. 4: wel woke. 5: niet woke. 6: niet woke.

Lees ook:

Hou eens op met dat hokjesdenken

Het is moeilijk een coherent zelfbeeld te vormen als je overal een beetje bij hoort, schrijft Haroon Ali - half-Nederlands, half-Pakistaans, ex-moslim én homo. En het verhitte identiteitsdebat maakt het zo beladen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden