Taal

Is de moeder de vrouw?

Beeld ANP

Het thema van de Boekenweek, die zaterdag begonnen is, luidt 'De moeder, de vrouw.' 

Dit thema is een verwijzing naar het bekende gedicht van Martinus Nijhoff, 'De moeder de vrouw', dat bekender is door zijn beginregel 'Ik ging naar Bommel om de brug te zien', en waaruit ik in deze rubriek al eerder de versregel 'En wat zij zong hoorde ik dat psalmen waren' besprak.

Maar nu nog even over die titel. Want in de titel van Nijhoff staat geen komma, zoals wel in het thema van de Boekenweek. Maakt dat iets uit? Nijhoff zal met zijn titel een soort woordspeling op het oog gehad hebben. Zoals de Utrechtse letterkundige Guus Sötemann in 1968 al opmerkte lijkt het aan de ene kant een verwijzing naar een huiselijke benaming van de moeder-echtgenote, zoals in 'Ik ga maar weer eens naar moeder de vrouw' (Sötemann noemt dit een 'vulgarisme'), maar juist door dat extra 'de' aan het begin krijgt het ook een hogere lading. 

De Vlaamse letterkundige Paul Claes ziet er later (in 2006) een verwijzing naar de moederkerk in, maar Sötemann denkt dat het iets predicatiefs heeft: de moeder is de vrouw, of iemand is tegelijkertijd de moeder en de vrouw. Dit is wat de CPNB voor ogen moet hebben gestaan: de komma in het thema 'de moeder, de vrouw' vermijdt het vulgarisme, en zou in een emancipatoire uitleg uitdrukken dat moeders eerst en vooral vrouw zijn.

Toch heeft het gebruik van het lidwoord tegenwoordig ook weer iets gemeenzaams. Veel mannen zeggen 'de vrouw' om het bezittelijk voornaamwoord te vermijden, en ik ken ook ouders die het liefkozend over 'het kind' hebben.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Lees ook:

Boekenweek 2019: De moeder de vrouw

Het thema van de Boekenweek is ‘De moeder de vrouw’. In een interviewserie vertellen zes dichters over het Boekenweekthema ‘de moeder de vrouw’ én schrijven ze een gedicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden