TaalPeter-Arno Coppen

Is de metafoor een bron van verwarring?

null Beeld
Beeld

Trouw-columnist Bert Keizer verzucht afgelopen vrijdag dat de psychiatrische diagnostiek vaak zo ‘warrig’ is. Een diepere oorzaak daarvan zou gelegen zijn in de taal: wij beschrijven onze geestelijke wereld met termen uit de stoffelijke wereld, de zogeheten ‘metafoor’. Zo kan een gevoel (of een oorzaak), net als een ravijn of een zee, ‘diep’ zijn. Hoe is dat zo gekomen, vraagt hij zich vervolgens af. Hij stelt zich zo voor dat de allereerste taal alleen woorden had die verwezen naar de stoffelijke wereld, en dat op een gegeven ­moment iemand (hij veronderstelt een vrouw) niet over een berg maar over een bepaalde taak zei ‘Ik zie ertegen op’.

Het is een bekende (romantische) gedachte dat onze talen ontstaan zijn uit een ideale taal waarin alle woorden alleen maar een letterlijke betekenis hadden (en liefst één), en alles dus heel precies ­gezegd kon worden. Dat lijkt niet heel waarschijnlijk.

Taal heeft niet voor alles een woord

Om te beginnen zou je kunnen overwegen dat het koppelen van een betekenis aan een klank op zichzelf al een soort metafoor is. Er zijn wel een paar woorden die klinken als hun betekenis (‘koekoek’), maar die zijn in de minderheid. Zo is er niets specifiek vrouwelijks aan de klank van het woord ‘vrouw’.

Daarnaast is het zo dat een taal nooit voor alles een woord kan hebben. Het steeds maar weer nieuwe woorden bedenken heeft ook zijn nadelen, dus je gebruikt dan meestal een bestaand woord, waarmee de betekenis die je op het oog hebt opgeroepen kan worden. Als je taal geen woord heeft voor ‘geel’ maar wel voor ‘citroen’ is dat laatste een handig woord om die kleur aan te duiden.

Hierdoor gaat er iets van nauwkeurigheid verloren, veronderstelt Keizer. Dat lijkt me de wereld op zijn kop. Een woord dat je betekenis benadert is altijd nauwkeuriger dan helemaal geen woord voor die betekenis. Je wint dus juist nauwkeurigheid.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden