Inventief, maar niet origineel

De Hongaarse tekenaar en graficus István Orosz (1951) heeft er weinig moeite mee dat zijn inspiratiebronnen bij eerste oogopslag zichtbaar worden. Maurits Escher is zo'n grootheid voor hem, dat hij er eenvoudig niet over denkt om zijn voorbeeld in kwaliteit te willen en te kunnen overtreffen. Maar er zijn ook andere figuren van klassieke betekenis, zoals Arcimboldo (bekend van zijn portretten die uit natuurlijke materialen zijn opgebouwd), Velázquez en Dürer die hem van vroegs af aan in vervoering hebben gebracht. Nu is het zo dat het werk van Orosz, dat aan die voorbeelden is ontleend, nog al eens mank gaat aan eigen ideeën. In Museum Het Paleis in Den Haag gaat Orosz zelfs zo ver dat hij een schilderij van Velázquez citeert in een Escherachtige omgeving. Hij roept daarmee de vraag op in hoeverre oorspronkelijkheid te verkiezen is boven de wens om te citeren. Originaliteit is een bekend, maar daarom niet heel oud begrip in de westerse kunst. Het kopiëren van en werken naar oude meesters (die op een gegeven moment zelfs tijdgenoten waren, zie de vroege landschapsschilders in het begin van de Gouden Eeuw) was in het verleden een doodnormale zaak. Pas toen kunstenaars zich wilden afzetten tegen het al te dogmatische klimaat op de kunstacademies, werd de eigen inbreng hoger aangeslagen dan de algemene geldende opinie over wat de beste kunstprestatie was.

Cees Straus

Orosz draait de tijd dus terug, door te stellen dat hij er niet aan ontkomt door Escher als zijn grote voorbeeld te kiezen. Op zich is daar niets mis mee: grote meesters hebben in alle tijden een referentiekader aan hun op-en navolgers geboden. Maar in die gevallen (Picasso die algemeen beschouwd wordt als de grootste kunstenaar van de 20ste eeuw liet zich na de Tweede Wereldoorlog een tijdlang inspireren door het beroemde schilderij Las Meninas van Velázquez) werd het klassieke voorbeeld wel zodanig geïnterpreteerd als ware het een bestaand probleem waarvoor een nieuwe oplossing moest worden bedacht.

Het is de vraag of Orosz zijn voorbeeld Escher in plaats van te citeren en vervolgens het opgeworpen probleem (in dit geval de perspectivische beeldgrappen) te behandelen door er een handige draai aan te geven, nu zoveel recht doet.

Orosz is een verdienstelijk tekenaar, maar inhoudelijk freewheelt hij er lustig op los, met andere woorden, er doet zich geen of weinig nieuws voor. Wie daar geen problemen mee heeft, ziet in het Haagse Paleismuseum een aantal aardige prenten en tekeningen met listig uitgewerkte beeldproblemen. Wel valt het op dat Orosz een bepaalde mate van onbeholpenheid in zijn manier van tekenen etaleert die storend werkt naarmate de betekenis van het idee te weinig aandacht krijgt. Dat wreekt zich te meer omdat je in het zelfde museum in de permanente collectie de beste voorbeelden kunt zien die je je maar kunt wensen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden