Opinie

Intieme gesprekken over de kortstondigheid van een golf

Hans Oranje

Het Toneelhuis met ’Morgen misschien ’ 12/13 mei Rotterdam, 19 Den Haag, 20 Dordrecht, 24-27 Antwerpen.

Sinds Marlies Heuer in 1990 de novelle ’E stato cosí’ van de schrijfster Natalia Ginzburg bewerkte tot een toneelstuk voor Toneelgroep Carrousel onder de titel ’Gebeurd in Turijn’ (een wondermooie voorstelling waarvoor ze de Albert van Dalsumprijs kreeg), is er met enige regelmaat werk van Italiaanse schrijvers op het toneel te zien geweest waar zij bij was betrokken als bewerkster en actrice.

Nu was het de beurt aan Tom Jansen, met wie ze destijds die eerste voorstelling speelde, een bewerking te maken. Hij deed dat naar aanleiding van het boek ’I Dialoghi con Leuco’ van Cesare Pavese. Toen deze op 42-jarige leeftijd een eind aan zijn leven maakte, lag dat boek op het nachtkastje van zijn Romeinse hotel.

’De gesprekken met Leuco’ zijn gesprekken tussen goden, of tussen goden en mensen in antieke stijl: de schrijver Lucianus uit de tweede eeuw was er al een meester in.

Jansen koos elf gesprekken uit deze mythologische verzameling, met prachtige juweeltjes als dat tussen Endymion en de maangodin Selene, die deze sterveling zo beminde dat zij bij Zeus de onsterfelijkheid voor hem verkreeg. ,,Endymion wist dat hij niet lang onder de mensen zou leven”, en dat was ook zo, want hij kreeg de eeuwige slaap van de goden.

De dood is het terugkerende thema in de gesprekken, waarin Pavese betoogt dat de mensen net zo bang zijn voor de dood als de goden het zijn voor het eeuwige leven. Zo is er het gesprek tussen de nimf Calypso (Marlies Heuer) en Odysseus (Benny Claessens) aan wie zij het eeuwige leven wil geven als hij bij haar blijft: ,,Ik ben net zo bang voor de ochtend als jij voor de dood.” En de tovenares Circe merkt met droeve afgunst in haar stem op dat Odysseus en Penelope zich samen voorbereiden op de dood.

’Morgen misschien’ is een ingehouden gespeelde, melancholische bespiegeling over leven en doodgaan. De teksten worden grotendeels gesproken door Heuer en Claessens, terwijl Jansen van opzij toekijkt met een glimlach als de schrijver zelf, die suïcide pleegde toen hij zeldzaam gelukkig was en zijn schrijverschap als voltooid beschouwde

De reeks figuren uit de Griekse mythologie die voorbijtrekt, kan de toeschouwer mogelijk afschrikken, maar gelukkig heeft Het Toneelhuis een korte beschrijving van de meesten gegeven. Een enkeling is wellicht aan de fantasie van Pavese zelf ontsproten, zoals de nimf ’Britomart’ die in haar gesprek met Sappho de mens vergelijkt met een schuimende golf op zee – al weer uit elkaar gespat voordat de golf zich goed en wel heeft gevormd. Ik had nog nooit van deze nimf met haar weinig Grieks klinkende naam gehoord, maar dat kan natuurlijk aan mij liggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden