De Nationale Herdenking met een speech van de koning op een lege Dam.Beeld NPO

Tv-columnMaaike Bos

Indrukwekkend, een koning die zo bescheiden en moedig is

Het klinkt misschien cru, maar deze 4 mei heeft ons goed gedaan, denk ik. Dodenherdenking van 2020 was door de leegte extra ­intens en gaf met ruim zes miljoen televisiekijkers een gevoel van saam­horigheid. Toen Niod-directeur Frank van Vree ’s avonds tegen de NOS zei dat 4 mei het moment is, waarop de meeste mensen zich verbonden voelen met de Nederlandse samenleving, meer dan 80 procent, geloofde ik dat meteen.

Ik ben onder de indruk van hoe wij herdenken. Geen bombastisch gedoe met heldenverhalen zoals ik in andere landen zou verwachten, maar tot in detail vertelde gebeurtenissen van gewone mensen. De leegte van de Dam met die zes zwarte gestaltes was een prachtig beeld, als een echo van de leegte die de oorlogsdoden achterlieten.

Dan die speech van de koning, die bescheiden en moedig was. Welke leider kan zó oprecht zelfkritiek uiten op zijn instituut en dat met zo veel waardigheid en mededogen doen? Het verbaast me dat zijn erkenning van het  tekortschieten van koningin Wilhelmina ten opzichte van de Joden geen wereldnieuws is, zoals zijn vorige excuus aan Indonesië. Er zíjn niet zo veel landen die kritisch naar hun eigen handelen kijken en de kracht van erkenning erkennen.

De Nationale Herdenking met een uitzonderlijk open speech van de koning.Beeld NPO

De hele avond heb ik me gelaafd aan herdenkingstelevisie om de geschiedenis goed te beleven. De Waalsdorpervlakte met het luiden van de klok bij RTL; de gesprekken bij het nieuwe ‘Beau’; het NOS-verslag uit Rotterdam bij het beeld ‘De verwoeste stad’ van Zadkine, bijvoorbeeld. Daar kwam weer een arsenaal aan verhalen boven. Dat Rotterdam op 14 mei 1940 platgebombardeerd was, maar dat de stad van aanpakkers tot in de jaren zeventig alleen 18 mei had herdacht als wederopbouwdag. Niet achteruit kijken. En dat ze daar nu een inhaalslag maken.

Frank van Gelderen, secretaris van Loods 24 en Joods kindermonument, vertelde dat hij nooit familie had gehad behalve zijn ouders. Na zijn vaders dood vond hij oude films en maakte eindelijk kennis met zijn neefjes en nichtjes, tantes en ooms.

Weer gingen de rillingen over mijn rug, net als tijdens de speech van Arnon Grunberg. Herdenken gaat om de details, sprak de schrijver eerder op de avond in de krachtigste, meest ijzige lezing die ik in jaren heb gehoord. Anders denk je: we kennen dat verhaal wel. Hij vertelde over de queeste van zijn ouders naar veiligheid. “De meeste slachtoffers hebben het kamp door de schoorsteen verlaten. Mijn moeder was een uitzondering; haar ouders, mijn grootouders, niet.”

Arnon Grunberg droeg een indringende speech voor bij de Nationale Herdenking.Beeld NPO

Vooral het rauwe verhaal over de vrouw die haar bloedende, halfdode kind in het gezicht van Oberscharführer Voss smeet en hem van zijn stuk bracht, was pijnlijk. En het ‘Nee!’ van de man die in Auschwitz weigerde kerosine te gooien over een kuil vol levende zigeunervrouwen en kinderen, en vervolgens zelf in de vlammen eindigde.

Al die misdaden waren begonnen met gif­tige woorden, van politici en burgers, bracht hij in herinnering. De details mag je nooit te oncomfortabel vinden, want stigmatisering en ontmenselijking kán weer gebeuren. “Voor mij was het van begin af aan duidelijk: als ze het over Marokkanen hebben, dan hebben ze het over mij”.

Het was indrukwekkend. En via dat toch wel knappe medium televisie nestelen al die beelden zich achter je ogen. Precies de bedoeling.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden