Coronavirus

In sommige musea worden zelfs niet alle beschikbare kaartjes verkocht

Het gevangenismuseum in Veenhuizen.  Beeld Sjaak Verboom
Het gevangenismuseum in Veenhuizen.Beeld Sjaak Verboom

De musea zijn weer open, maar het gaat nog steeds niet goed. Vaak wordt niet eens het beperkte aantal beschikbare kaartjes verkocht. Veel instellingen vrezen voor hun voortbestaan.

Zo’n honderd musea vrezen binnen een jaar de deuren te moeten sluiten, blijkt uit een enquête van de Museumvereniging onder de ruim 400 leden. Ook al is 90 procent van de musea sinds 1 juni weer open, de beperkende coronamaatregelen zorgen voor een inkomstenderving van 80 procent. En bezoekersaantallen vallen tegen, er komen minder mensen dan is toegestaan. De overheidssteun schiet tekort.

Momenteel mag maar gemiddeld 25 procent van het gebruikelijke aantal bezoekers het museum in, vanwege de anderhalvemetermaatregel. Maar veel musea halen dat niet eens. “In de grote steden komt het publiek wel, vaak uit de eigen regio”, zegt Mirjam Moll, directeur van de Museumvereniging. “Maar in de landelijke gebieden wordt zelfs het beperkte aantal kaartjes niet verkocht. Dat komt doordat toeristen wegblijven, maar ook doordat de actieve senioren, zoals wij ze noemen, nog steeds schroom hebben om een museum te bezoeken. Ze zijn bang voor besmetting. En dat is een belangrijke groep. We zien nu vooral veel jonge mensen met een Museumkaart.” Daardoor hebben kleinere, regionale musea het heel moeilijk. “Na 1 juni was het moreel even goed, ze mochten weer open. Maar dat is nu in veel musea behoorlijk ingezakt.”

Portretten van paupers, bedelaars en landlopers die in Veenhuizen werden 'opgevoed' rond het jaar 1900.  Beeld Sjaak Verboom
Portretten van paupers, bedelaars en landlopers die in Veenhuizen werden 'opgevoed' rond het jaar 1900.Beeld Sjaak Verboom

Zorgen bij particuliere musea

Vooral de musea die geen aanspraak kunnen maken op de steunmaatregelen van de landelijke overheid maken zich grote zorgen, zegt Moll. Dat zijn in de eerste plaats de particuliere musea. “Zij zijn geheel afhankelijk van eigen inkomsten uit kaartverkoop, horeca en zaalverhuur. Maar ook deels gesubsidieerde musea verdienen in normale tijden gemiddeld de helft van hun inkomsten op die manier.”

Flipje en Streekmuseum, Tiel

Kon haar museum maar wat meer profiteren van alle vakantiegangers die noodgedwongen in Nederland blijven. Maar helaas mogen er vanwege corona maximaal 48 bezoekers per dag naar binnen. Normaal komen er honderd meer. “We lopen elke dag zo’n vierhonderd euro mis”, zegt directeur Alexandra van Steen. “Dat telt flink op.”

Grote musea met meer dan 40.000 bezoekers kunnen compensatie aanvragen bij het Mondriaan Fonds. Het Flipje-museum kan daarnaar fluiten. Kapitaalkrachtige sponsoren heeft het ook al niet.

“Ik ben blij dat we nog onder de gemeente vallen”, zegt Van Steen. “Dat maakt ons minder kwetsbaar dan een stichting. Dit jaar overleven we wel. Maar wat besluit de gemeenteraad volgend jaar? Wij zijn voor veel kinderen in de regio hun enige contact met cultuur. Het zou heel jammer zijn als zo’n instapmuseum wegvalt.”

Musea die geen aanspraak maken op rijkssubsidies, maar afhankelijk zijn van gemeenten en provincies, hebben ook grote problemen, zegt Moll. “Om uiteenlopende redenen ontvangt de helft van de musea geen steun uit die hoek. Gemeenten hebben wel steunpakketten, maar ze moeten lastige keuzes maken. En de gemeenten moeten op hun beurt onderhandelen met de rijksoverheid over geld voor het Gemeentefonds. Die gesprekken lopen nog.” De Museumvereniging hoopt dat daaruit 35 miljoen vrijkomt voor met name de huur van de museumgebouwen.

Het zou mooi zijn als de coronaregels verruimd kunnen worden, maar daar lijkt voorlopig weinig zicht op. Moll: “Dit jaar verwachten we een inkomstenderving van 80 procent, en voor volgend jaar houden we rekening met ruim 50 procent minder inkomsten uit kaartverkoop en horeca.” Daarom pleit de Museumvereniging ervoor de steunmaatregelen voor meer musea toegankelijk te maken en daarnaast een herstelfonds op te richten waaruit musea kunnen lenen. “Ook zou het mooi zijn als de fiscale regels voor schenkingen van particulieren zouden worden versoepeld”, zegt Moll. Want ondanks de crisis zijn er nog steeds mensen die de musea te hulp willen schieten, weet ze.

Wetenschapsmuseum Nemo, Amsterdam

Het is nijpend, schetst directeur Michiel Buchel. Als er niets gebeurt, heeft zijn museum eind volgend jaar een gat van vijf miljoen euro. “Dan bestaat er een risico dat je failliet gaat. Mijn taak is om dat te voorkomen.”

Nemo haalt bijna 80 procent van zijn inkomsten uit bezoekers en 20 procent uit subsidie. Corona heeft daardoor grote financiële impact. Dat vereist een forse ingreep. “We gaan de loonkosten – de helft van onze uitgaven – verminderen: 30 van de 104 vaste banen verdwijnen, zo’n 50 gezichten. Tijdelijke contracten verlengen we niet, waardoor we nog eens 20 mensen kwijtraken. Het is hard, maar onvermijdelijk.”

Evenementen, lezingen en schoolprojecten zijn geschrapt. Twee tentoonstellingen – ‘Zien’ en ‘Big data en Artificial Intelligence’ – zijn een jaar uitgesteld. De directie spreekt ook reserves aan die waren bedoeld voor de collectie en exposities. Dankzij bijna 4 miljoen euro noodsteun van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap komt het museum dit jaar zo nog ‘redelijk over de finish’, maar voor 2021 dreigden enorme verliezen.

Qua bezoekersaantallen is Nemo het vijfde museum van het land; in 2019 kwamen er 665.000 mensen over de vloer. Op een zomerse dag ontvangt Nemo normaal 3000 bezoekers. Vanwege corona zijn het er nu maximaal 1000.

De maatregelen maken het museum toekomstbestendig, zegt Buchel. “We zijn in 1923 opgericht als ‘Museum van den Arbeid’. In 2023 vieren we ons 100-jarig jubileum. Het is wel de bedoeling dat we er dan nog zijn. Met alle offers, hoe pijnlijk ook, gaat dat lukken.”

Nationaal Gevangenismuseum, Veenhuizen

Omvallen? Geen sprake van, verzekert directeur Peter Sluiter. “Ik verwacht dat we eind dit jaar enkele tonnen in het rood staan. Maar we overleven op ons spaargeld.”

Het museum heeft tien jaar lang gespaard om te kunnen uitbreiden. Al dat geld is in een half jaar verdampt. “We zitten in een rijksmonument”, legt Sluiter uit. “Een bouwvallig gedeelte is ooit afgebroken. We wilden dat herstellen, ook om expositieruimte te winnen. Dat is hard nodig, want we ontvangen 120.00 bezoekers per jaar, terwijl de ruimte berekend is op 60.000 mensen. We hadden de financiering net rond. En nu is de hele spaarpot leeggegeten door corona.”

Er mogen momenteel maximaal 500 mensen per dag naar binnen, tegen normaal meer dan duizend. Het museum neemt geen enkel gezondheidsrisico, ook omdat de vrijwilligers veelal 60-plusser zijn.

De financiële schade is dit jaar te overzien, ook dankzij steun van rijk en provincie. Maar voor 2021 houdt Sluiter zijn hart vast. “Hoeveel bezoekers kunnen we verwachten? Krijgen we nog schoolklassen? Personeelsuitjes? Alles hangt af van een vaccin. Dat maakt elke begroting onzeker.”

Lees ook:

Het Klederdrachtmuseum staat op omvallen: ‘De torenhoge schuld is voor mij’

Zonder subsidie begon Jolanda van den Berg een Klederdracht­museum. De coronasluiting bedreigt nu niet alleen het museum, maar ook haar persoonlijk. ‘Ik ben in mijn eentje financieel verantwoordelijk.’

Een op de vier musea vreest ten onder te gaan zonder extra hulp

De Museumvereniging waarschuwt dat een op de vijf musea eind april al in de financiële problemen komt door de langdurige sluiting. Een kwart van de musea, vooral kleinere, dreigt het einde van dit jaar niet te halen. De minister belooft hulp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden