In Luik is Picasso een meester van het grote geluk

Cees Straus

Echt gelukkig waren de Luikenaren niet aan het einde van de jaren tachtig. Hun stad, aan de allang niet meer zo schilderachtige Maas gelegen, maakte barre tijden door. Er was veel werkloosheid, sociale achterstand en tot overmaat van ramp ging de stad ook nog eens failliet, zodat tal van noodzakelijke kosten om de samenleving overeind te houden, niet betaald konden worden. Het was een logische stap om dan maar de schatten van de stad te verpatsen, in de hoop de torenhoge schuldenlast en de salarissen van het gemeenteapparaat te lenigen. Het oog viel op de stedelijke schatkamer, het Museum voor moderne en hedendaagse kunst waar zich de enige Picasso bevindt die België in openbare collecties rijk is. Dat Luik die Picasso tot vandaag de dag nog rijk is, dankt het niet aan zijn gemeentebestuur, maar aan een groep particulieren die zich inzette voor behoud van het kunstwerk.

Alsof er niets aan de hand is geweest met dit portret van de 'Familie Soler', door Picasso in zijn vroege, blauwe (maar in dit geval smaragdgroene) periode geschilderd, hangt het op de overzichtstentoonstelling die gewijd is aan het werk van de beroemde Spaans-Franse meester (1881-1973). Het is zelfs het eerste schilderij dat de bezoeker op diens rondgang langs een kleine 150 werken in de Salle Saint-Georges tegenkomt. Overigens is het werk net als de andere ingebrachte stukken te gast in deze ruimte die ook nu weer als kunsthal functioneert. Doorgaans hangt de 'Familie Soler' in het buiten het centrum gelegen Museum voor moderne kunst, dat ook een deel van de tentoonstelling herbergt. Om daar toch het nodige publiek te trekken -de collectie omvat hoofdzakelijk Belgische realisten uit de 19de eeuw, naast een paar verdwaalde modernen- heeft het museum in het kelderverblijf een serie kopergravures en affiches met als thema het Spaanse stierengevecht ('Tauromaquia') opgehangen. De kwaliteit van dit 'drukwerk' is zo geraffineerd, dat je denkt originele pentekeningen te zien.

Zonder naar een volledig beeld van Picasso's ontwikkelingen te streven, is er toch een bevredigend overzicht ontstaan. Natuurlijk, de meeste sleutelstukken in zijn leven ontbreken. Geen 'Demoiselles d'Avignon' (maar wel een prachtige serie voorstudies die in deze hoeveelheid zelden bij elkaar te zien zijn), geen 'Guernica', geen herinterpretaties van Velazquez (het centrale thema waarmee Picasso na de Tweede Wereldoorlog begon), geen absintdrinkers die onvermijdelijk aan de vroege periodes zijn verbonden. In plaats daarvan staat de 'Familie Soler' centraal, een groepsportret dat in 1903, dus in Picasso's Barcelonese periode (de stad waar hij zich als student vormde) ontstond. Het doek kan gezien worden als een late reactie op Manets 'Le déjeuner sur l'herbe' (1863). Het toont de ouders met hun vier kindertjes aan de picknick, in het bijzijn van hun hond en een nog niet gevild konijntje dat ten offer is gevallen aan het hagelschot uit de buks die de heer des huizes flankeert. In tegenstelling tot Manets herengezelschap dat het struweel deelt met een naakte dame, heeft Picasso iedere verwijzing naar klassieke schoonheid vermeden. In plaats daarvan voorzag hij elke figuur van de alles doordringende blik die hij in zijn 'blauwe periode' tot voornaamste kenmerk van zijn portretkunst maakte. In die zin mag het museum met recht zeggen dat de 'Soler' tot de twintig topstukken van de schilder behoort, al zal er gemakkelijk een nog veel langer lijstje met betere werken kunnen worden genoemd. Want een echt, onbetwist meesterwerk is de 'Soler' natuurlijk niet. Daarvoor is er te veel aan de voorstelling geknutseld, in de eerste plaats door Picasso zelf.

Het doek heeft behalve dat het in deze tijd de inzet van een schandalige transactie werd, een bewogen geschiedenis gekend. Bij de beroemde Parijse kunsthandelaar Kahnweiler werd het schilderij aangekocht door het Walraff-Richartz Museum in Keulen. Daar bleef het hangen tot de nazi's in Duitsland aan de macht kwamen en het doek op een lijst van entartete kunst plaatsten. Het werk ontsnapte aan vernietiging of verbranding (een lot dat helaas zoveel 'ontaarde' kunst trof), doordat de nazi's besloten om het doek in te brengen op een veiling in het Zwitserse Luzern, in 1937. Daar werd het aangekocht door de gemeente Luik, voor slechts 36000 Zwitserse franken, de helft minder dan was geschat.

Met dit familieportret als uitgangspunt kwam de nadruk op het overzicht al snel te liggen op het figuurstuk, de afbeelding van de menselijke figuur, die, zoals het er nu naar uitziet, een dominante rol bij Picasso speelt. Picasso als vernieuwer, als schildersbeest, als verkenner van onorthodoxe materialen, de alleskunner die het beeld van de kunst aan het begin van de 20ste eeuw op zijn kop zette..., aan dat beeld wordt nauwelijks recht gedaan. En toch is dit overzicht met zorg samengesteld. De uiteindelijke keuzes, uit beroemde instellingen als de Musées Picasso in Antibes en Parijs, de musea in Céret, Grenoble, Villeneuve d'Asq in Frankrijk, Japanse musea, het Metropolitan in New York en de Hannema de Stuers Fundatie in het Overijsselse Heino, bewijzen dat je op Picasso nog lang niet hoeft te zijn uitgekeken. Vanuit de optiek van de samenstellers is Picasso een rastekenaar -die vooral met zijn lijnvoering weet te verbluffen- eerder dan een schildersdier wiens heftige kleuren van het linnen afspatten (zoals aan het eind van de rondgang nog snel even wordt verklaard). Voorbijgaand aan Picasso's hypothesen (zo wordt de hele aanzet tot de verschillende vormen van het kubisme genegeerd en wordt er ook nauwelijks verwezen naar zijn opvattingen over de abstracte kunst) ontstaat het beeld van een kunstenaar wiens werk eigenlijk heel aangenaam is om te zien. Je hoeft geen lastige zoektochten naar een eindconclusie te volgen, Picasso wist immers elk zichzelf gesteld probleem te overwinnen. Dit alles zorgt ervoor dat er zonder al te veel plichtplegingen genoten kan worden. Picasso is in Luik vooral een schilder van het geluk, van de vondsten die hem schijnbaar moeiteloos in de schoot werden geworpen. Zat de stad juist daar niet op te wachten?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden