TheaterInterview

In jeugdvoorstelling Snackbar gaat het over grensoverschrijdend gedrag én het wegkijken daarvan

Van links naar rechts: Roos Bottinga, Yamill Jones, Manouk Pluis en Michiel Nooter tijdens repetities van jeugdvoorstelling Snackbar.  Beeld Patrick Post
Van links naar rechts: Roos Bottinga, Yamill Jones, Manouk Pluis en Michiel Nooter tijdens repetities van jeugdvoorstelling Snackbar.Beeld Patrick Post

Een vrouw als dader en een oom die wegkeek. Snackbar draait om een uiterst moeilijk gesprek. ‘Ik heb geen handvatten hoe jongeren hun grenzen kunnen aangeven, maar ik hoop dat de voorstelling het gesprek opent.’

Anita Twaalfhoven

In de repetitieruimte van het Amsterdamse theatergezelschap de Toneelmakerij zitten drie acteurs aan een tafeltje in een strak vormgegeven snackbardecor. Ze spelen een scène uit de voorstelling Snackbar, waarin een nicht (Manouk Pluis) en een neef (Yamill Jones) hun oom (Michiel Nooter) confronteren met wat er vroeger in zijn huis gebeurde. “Ik heb het niét geweten, nooit iets gezien”, houdt hij vol en wrijft over zijn gezicht. “Maar ik kan het me misschien wel voorstellen…”

Regisseur Timothy de Gilde kijkt vanaf de publiekstribune en spoort de acteurs aan: “Jullie zijn nu al een half uur bezig om het hem te vertellen. Laat maar doorklinken in je toon hoeveel platen je oom voor zijn hoofd heeft.” Als neef en nicht weer doorspelen en tot hem door proberen te dringen, spat hun frustratie er vanaf.

De jongerenvoorstelling gaat over misbruik en seksueel overschrijdend gedrag, een hot item in deze tijd. Tijdens de pauze vertelt de regisseur: “Oom is niet de dader maar de wegkijker. De man die allerlei signalen had kúnnen zien, maar hij deed niets. Ik vind het interessant om iemand centraal te zetten die het niet zelf heeft gedaan, maar eigenlijk wel medeschuldig is.”

Geschrokken van overeenkomsten met The Voice

Zijn plan voor de voorstelling begon enkele jaren geleden, naar aanleiding van een solo van acteur Yamill Jones die de neef speelt. “Over een jongen die een ingewikkelde seksuele verhouding krijgt met een ouder meisje. Ik zei: ‘Jee, wat een spannende solo! Zal ik je helpen om dit idee bij de Toneelmakerij onder te brengen?’”

“We hebben schrijfster Magne van den Berg erbij gevraagd en in twee weken tijd samen de plot bedacht.” Vanwege de lockdown gaat de voorstelling nu pas in première, middenin de commotie die ontstond na de uitzending van BOOS, waarin Tim Hofman de misstanden bij The Voice aanpakte. “De acteurs vonden het schrikken hoeveel overeenkomsten er zijn.”

De Gilde twijfelt even of hij de plot van Snackbar al prijs wil geven, maar besluit dat hij het tóch vertelt. “Bij ons is de dader een vrouw: neef en nicht zijn misbruikt door hun tante.” Dat ligt niet voor de hand en maakt het voor hen extra moeilijk om het te vertellen. “Het eerste kwartier heeft oom nog geen idee waar het gesprek heengaat. Tante, zijn vrouw, is kort tevoren overleden en hij verwacht een fijne familiereünie!”

Serveerster op hoorafstand achter de toonbank

De omstandigheden staan dus op scherp en het speelt ook nog in een snackbar, met friet en drankjes bestellen en met de serveerster op hoorafstand achter de toonbank. Dat levert spannend spel op: “De voorstelling laat zien hoe hoog de drempel is om erover te praten, maar ze brengen de moed op om het tóch te doen.

“Ze vertellen bijvoorbeeld dat ze steeds maar met hun tante in bad moesten. Het gebeurde altijd als oom naar de snackbar ging en terwijl het misbruik toenam, bleef hij steeds langer weg. ‘U kwam een keer onverwacht terug, want u was uw portemonnee vergeten en wij hadden niets aan!’, zeggen ze tegen hem.

“Maar ook dan verzint hij een smoesje: ‘Ik dacht dat het een spélletje was!’ Zij willen erkenning, dat het écht is gebeurd, maar hij blijft ontkennen.”

De voorstelling speelt ook voor scholen en leerlingen volgen ter voorbereiding op hun bezoek aan Snackbar een uitgebreid educatief programma. “Ik denk dat iedere middelbare scholier weleens heeft meegemaakt dat er grenzen werden overschreden. Wanneer sta je op, voor jezelf of voor een ander?

Yamill Jones (links) en Manouk Pluis tijdens een repetitie van Snackbar.  Beeld Patrick Post
Yamill Jones (links) en Manouk Pluis tijdens een repetitie van Snackbar.Beeld Patrick Post

Je denkt dat je zelf wel schuldig zal zijn

“Grenzen aangeven bij misbruik is heel moeilijk, helemaal wanneer er een machtsverschil is. Jongeren denken ‘Als een volwassene het doet, zal het wel normaal zijn’. De voorstelling laat zien dat het heel geleidelijk gaat en dat er vaak ingewikkelde emoties meespelen. En bovendien, het was ook heel gezellig bij hun oom en tante. Ze hebben er zelf aan meegedaan, en dan denk je dat je ook wel zelf schuldig zal zijn.”

Hij vervolgt: “Ik heb geen handvatten hoe jongeren hun grenzen kunnen aangeven, maar ik hoop dat de voorstelling het gesprek opent. We hebben een psychiater gevraagd om het script te lezen en ze was heel enthousiast. Ook helpt ze ons om de nagesprekken met het jongerenpubliek voor te bereiden. Praten is sowieso enorm goed, dan ligt het op tafel. Ook al geeft de oom niet meer dan een kruimeltje toe, er is tóch opluchting.”

Over de acteerstijl: “Ze spelen naturel, dichtbij zichzelf. Het gaat om een realistische situatie en emoties, maar die maken we wél theatraal. Ik stileer de bewegingen, zoals tegelijk opstaan en jas uittrekken. De mis en scene laat beelden zien die een beetje lijken op de schilderijen van Edward Hopper. Humor en een lichte toon zijn ook belangrijk. Ik wil de heftigheid van het onderwerp laten zien, maar het publiek niet met een loodzwaar gevoel laten vertrekken.”

Ook is er live muziek van componist Wessel Schrik. Als de repetitie weer doorgaat, zingt de serveerster (Roos Bottinga) een jazzy nummer met de toepasselijke titel Look away. Vanachter de toonbank kijkt ze naar oom: “You try to forget, the voice in your head.” Aan het slot loopt hij weg, met een grote zak friet in de hand.

Snackbar, vanaf 12 jaar, is te zien van 17 februari t/m 15 april. Zie www.toneelmakerij.nl.

Lees ook:

Jefferson was misschien wel de laatste Voice-kandidaat ooit op tv. ‘Dat heeft ook wel iets legendarisch’

Jefferson is een kansrijke kandidaat bij The Voice of Holland 2022. Maar vanwege de MeToo-affaire blijft het programma waarschijnlijk op de plank liggen. ‘Ik voel afschuw van wat er gebeurd is, maar heb er ook wat van geleerd.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden