Recensie

In het universum van Nell Zink wordt niets uitgelegd, en als lezer moet je dat willen aanvaarden

Nell ZinkBeeld Nell Zink

In ‘Nicotine’ speelt de Amerikaanse Nell Zink weer met verwachtingen rond etniciteit, religie en gender.

De Amerikaanse Nell Zink (1964) verwierf twee jaar terug bekendheid toen kort na elkaar haar eerste twee romans in vertaling verschenen: ‘De Rotskruiper’ en ‘Misplaatst’. Zink was als 50-jarige tot publiceren aangezet door Jonathan Franzen met wie ze als mede-vogelaar lange brieven uitwisselde. Haar romans baarden opzien vanwege hun droogkomische stijl, spitsvondige zinnen en met name hun excentrieke satirische inhoud. Zeker ‘Misplaatst’ waarin de witte antiheldin Peggy de identiteit van de Afro-Amerikaanse Meg overneemt en iedereen in haar nieuwe omgeving haar en haar hoogblonde dochtertje zonder problemen als kleurlingen ziet. Een bizarre romanvondst die toevalligerwijs in de werkelijkheid de nodige ondersteuning kreeg toen rond het verschijnen van Zinks roman ook de zaak van Rachel Dolezal aan het licht kwam, de voor zwart doorgaande voorzitster van de NAACP (National Association for the Advancement for Colored People) die uit witte ouders geboren bleek te zijn.

Ook in haar derde roman speelt Zink met verwachtingen rond gender, etniciteit en religie; motieven als wreedheid tegen dieren, mensen in de marge, een verhaalverloop vol bizarre wendingen - het zit er allemaal weer in.

Verrassend geïntroduceerd 

Op de eerste bladzijde wordt de 12-jarige Penny verrassend geïntroduceerd: naakt met sigaret, liggend op een stel dierenvellen. Ze wordt er aangetroffen door haar vader, een joodse sjamaan met hippievrienden, die zich verder niet druk maakt over zijn rokende dochter, behalve dat hij vindt dat ze eigenlijk al in bed had moeten liggen. Dat belooft wat voor Penny, denk je dan als lezer.

Het verhaal gaat door naar 2016, als Penny een net afgestudeerde twintiger is en haar vader, Norm, op sterven ligt. De roman neemt hier een tragische vlucht. Vader en dochter, die oprecht van elkaar houden, zijn allebei hulpeloos: “De kracht en moed waar ze naar verlangen - en waar het hun beiden aan ontbreekt - zijn de kracht en de moed om elkaar nooit meer te zien.” Tussen Norm en het personeel van het christelijke hospice waar hij verblijft, loopt het niet goed. Nadat het personeel de stervende man gegoogeld heeft, verschijnt de directrice aan zijn bed: “Bij de staf is bezorgdheid ontstaan, ik weet niet hoe ik het moet zeggen […] vanwege een soort satanische drugssekte of zoiets waar u in Brazilië bij betrokken zou zijn geweest.”

Zo komt hier ook de lezer erachter dat Norm zelf een bejubeld centrum bezit waar doodzieke mensen met ayahuasca kunnen hallucineren, om tot nieuwe inzichten te komen voordat ze sterven. Toch is er geen moment sprake van dat Norm daar zelf zijn eigen dood tegemoet zal treden. Hij aanvaardt een einde in het hospice, waar zijn sterven langzaam en pijnlijk is, zijn dochter Penny met groot schuldgevoel achterlatend.

Krakersscene 

Vervolgens switcht de roman naar de krakersscene, waar Penny na de dood van haar vader in terechtkomt als ze woonruimte nodig heeft. Ze raakt bevriend met de krakers van het huis Nicotine, waar het roken de bewoners bindt. Zink beschrijft het wel en wee van de idealistische, activistische krakers met spot: hun houding deugt van geen kanten, maar tegelijkertijd merk je dat ze deze personages als vriendelijke, sullige, welwillende weirdos toch het hart van de lezer wil laten veroveren.

Tot zover een allegaartje aan gebeurtenissen en decors, maar wat de verschillende locaties en omstandigheden in deze roman bindt, is dat Zink overal ballonnen vol lucht doorprikt. Niets is wat het pretendeert te zijn. Het naakte meisje op de beestenvellen wordt geen erotische vamp. Penny houdt aan haar vrije opvoeding geen trauma over. Bij de afscheidsceremonie van Norm dansen zijn volgelingen tot in de vroege uurtjes extatisch door. Niemand plaatst vraagtekens bij het feit dat hun goeroe blijkbaar in twee totaal verschillende werelden leefde. In het universum van Zink wordt niets uitgelegd, en als lezer moet je dat willen aanvaarden. Het levert open proza op dat alle kanten uitkan en uitgaat. Het zal niet voor iedereen zijn, maar voor wie het aanspreekt is het een verademing.

Nell Zink
Nicotine
Vert. Gerda Baardman. Ambo Anthos. 232 blz. € 21,99

Lees hier meer boekrecensies van Trouw. 

Nell Zink Nicotine Vert. Gerda Baardman. Ambo Anthos. 232 blz. € 21,99Beeld Nell Zink
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden